Η Θέση ΗΠΑ και Τουρκίας για την Ένταξη της Κύπρου στο ΝΑΤΟ

Η Θέση ΗΠΑ και Τουρκίας για την Ένταξη της Κύπρου στο ΝΑΤΟ (1960–Σήμερα)

Τα αποχαρακτηρισμένα αμερικανικά έγγραφα από το 1960 έως σήμερα αποκαλύπτουν μια συνεπή πολιτική των ΗΠΑ που αντιτίθεται ή αποθαρρύνει την ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας (ΚΔ) στο ΝΑΤΟ. Αυτή η πολιτική καθοδηγείται κυρίως από την επιτακτική ανάγκη διατήρησης της συνοχής του ΝΑΤΟ, αποφεύγοντας μια άμεση στρατιωτική αντιπαράθεση μεταξύ των βασικών συμμάχων του, της Ελλάδας και της Τουρκίας.

Η θέση της Τουρκίας, όπως αποτυπώνεται στα έγγραφα, ήταν ανέκαθεν απόλυτη και κατηγορηματική άρνηση, χρησιμοποιώντας το δικαίωμα βέτο της στο ΝΑΤΟ για να μπλοκάρει κάθε επίσημη ένταξη της ΚΔ στη δομή της Συμμαχίας.

Ι. Η Αμερικανική Θέση: Προτεραιότητα στη Συνοχή του ΝΑΤΟ

Κατά την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου και μετά, τα αποχαρακτηρισμένα έγγραφα των ΗΠΑ και της CIA πλαισιώνουν το Κυπριακό ως απειλή για τη νότια πτέρυγα του ΝΑΤΟ. Ως εκ τούτου, η πολιτική των ΗΠΑ σχετικά με την πιθανή ένταξη της Κύπρου σχεδιάστηκε για να ελαχιστοποιήσει τον κίνδυνο για τη Συμμαχία.

1. Η Επιτακτική Ανάγκη του Ψυχρού Πολέμου (Δεκαετίες 1960–1970)

• Αποφυγή Ενδο-Νατοϊκής Σύγκρουσης: Έγγραφα από τη δεκαετία του 1960 (ιδίως κατά την κρίση του 1964) υπογραμμίζουν την προτεραιότητα των ΗΠΑ να αποτρέψουν έναν «θερμό» πόλεμο μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας. Η αποδοχή της Κύπρου, υπό τον μη ευθυγραμμισμένο Πρόεδρο Μακάριο Γ', στο ΝΑΤΟ θεωρήθηκε υπερβολικά ασταθής ενέργεια, καθώς θα μπορούσε να επεκτείνει επίσημα την ελληνοτουρκική σύγκρουση στην εντολή συλλογικής άμυνας της Συμμαχίας.
• Ουδετερότητα έναντι Ευθυγράμμισης: Η επιλογή του Μακαρίου να ακολουθήσει πολιτική Κινήματος Αδεσμεύτων (NAM) αμέσως μετά την ανεξαρτησία το 1960 θεωρήθηκε αρχικά από τις ΗΠΑ ως πολιτική οπισθοδρόμηση για τη Δύση. Ωστόσο, οι ΗΠΑ σύντομα αναγνώρισαν ότι η αντίθεση του Μακαρίου στην ένταξη στο ΝΑΤΟ (που οφειλόταν στον φόβο της τουρκικής επιρροής) κράτησε ουσιαστικά το νησί εκτός της επίσημης δικαιοδοσίας του ΝΑΤΟ, γεγονός που, παραδόξως, απλοποίησε τη στρατηγική των ΗΠΑ για τη διμερή διαχείριση της ελληνοτουρκικής διαμάχης.
• Τα Σχέδια Άτσεσον (1964): Οι προσπάθειες των ΗΠΑ, όπως τα σχέδια Άτσεσον, στόχευαν σε μια «διπλή Ένωση» (ένωση του μεγαλύτερου μέρους της Κύπρου με την Ελλάδα, παραχώρηση μικρού μέρους στην Τουρκία), η οποία θα είχε ως αποτέλεσμα την εκ των πραγμάτων δημιουργία ενός νησιού του ΝΑΤΟ. Αυτό θα έφερνε το νησί υπό τον έλεγχο του ΝΑΤΟ χωρίς να απαιτείται η επίσημη, και ανέφικτη, ομόφωνη συναίνεση για την ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας. Τα σχέδια αυτά απέτυχαν.
• Η Μετα-1974 Στάση: Μετά την τουρκική εισβολή, η θέση των ΗΠΑ παγιώθηκε. Η ένταξη ενός διαιρεμένου νησιού στο ΝΑΤΟ θα απαιτούσε από το ΝΑΤΟ να αποδεχθεί μια εκ των πραγμάτων διχοτόμηση ή να αναλάβει την ευθύνη για μια άλυτη αστική-στρατιωτική σύγκρουση, πράγμα που δεν ήταν αποδεκτό.

2. Η Μετα-Ψυχροπολεμική Εποχή και η ΕΕ (2004–Σήμερα)

• Αποκλεισμός Συνεργασίας ΝΑΤΟ-ΕΕ: Από την ένταξη της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) το 2004, η θέση των ΗΠΑ επικεντρώθηκε στην επίλυση του αδιεξόδου στη συνεργασία ΕΕ-ΝΑΤΟ. Η μη αναγνώριση της ΚΔ από την Τουρκία και το βέτο της στη συμμετοχή της Κύπρου στο πρόγραμμα Συνεργασία για την Ειρήνη (PfP) του ΝΑΤΟ έχουν δημιουργήσει ένα σημαντικό λειτουργικό εμπόδιο για τον δυτικό σχεδιασμό ασφαλείας. Οι ΗΠΑ βλέπουν το Κυπριακό κυρίως ως αποκλεισμό μιας μεγαλύτερης στρατηγικής ευθυγράμμισης μεταξύ των δύο θεσμών.
• Αντιστάθμιση της Ρωσίας: Πιο πρόσφατα έγγραφα και αναλύσεις πολιτικής υποδηλώνουν μια διαφοροποιημένη στροφή. Οι ΗΠΑ αναγνωρίζουν πλέον την αυξανόμενη στρατηγική σημασία της Κύπρου στην Ανατολική Μεσόγειο, ιδιαίτερα στην αντιμετώπιση της ρωσικής επιρροής στην περιοχή. Αυτό αποδεικνύεται από την άρση του αμερικανικού εμπάργκο όπλων κατά της ΚΔ και την εμβάθυνση της στρατιωτικής συνεργασίας. Ωστόσο, αυτή η στρατηγική στροφή επικεντρώνεται στις διμερείς και τριμερείς στρατιωτικές σχέσεις (συχνά με την Ελλάδα και το Ισραήλ) και όχι στην πίεση για επίσημη ένταξη στο ΝΑΤΟ, η οποία θα προκαλούσε άμεσα τουρκικό βέτο.

ΙΙ. Η Θέση της Τουρκίας: Το Απόλυτο Βέτο

Η στάση της Τουρκίας σχετικά με την ένταξη της Κύπρου στο ΝΑΤΟ υπήρξε το κύριο εμπόδιο, παραμένοντας σταθερά αρνητική και απόλυτη από το 1960.

1. Το Ιστορικό και Στρατηγικό Βέτο

• Διατήρηση Μόχλευσης: Η θέση της Τουρκίας βασίζεται στην πεποίθηση ότι εάν η Κύπρος γινόταν δεκτή στο ΝΑΤΟ, η δική της ικανότητα να επεμβαίνει για την προστασία της τουρκοκυπριακής κοινότητας (σύμφωνα με τη Συνθήκη Εγγυήσεως του 1960) θα περιοριζόταν σοβαρά, καθώς η επίθεση ενός μέλους του ΝΑΤΟ σε ένα άλλο είναι απαράδεκτη.
• Μη Αναγνώριση: Από την κατάρρευση του Συντάγματος το 1963 και την εισβολή του 1974, η Τουρκία δεν αναγνωρίζει την εξουσία της κυβέρνησης της Κυπριακής Δημοκρατίας σε ολόκληρο το νησί. Η Τουρκία υποστηρίζει ότι η ΚΔ, όπως είναι δομημένη σήμερα, δεν μπορεί να εκπροσωπήσει ολόκληρο το νησί σε διεθνείς οργανισμούς.
• Αποκλεισμός Πρόσβασης στο PfP: Η Τουρκία χρησιμοποιεί σταθερά το βέτο της στο ΝΑΤΟ για να μπλοκάρει τις προσπάθειες της ΚΔ να ενταχθεί στο πρόγραμμα Συνεργασία για την Ειρήνη (PfP), το οποίο αποτελεί συχνά προϋπόθεση ή βασικό βήμα προς την πλήρη ένταξη.

2. Τρέχουσες Προϋποθέσεις για Αποδοχή

Πρόσφατες αναλύσεις πολιτικής και δηλώσεις υποδεικνύουν ότι η Τουρκία θα εξέταζε το ενδεχόμενο να υποχωρήσει μόνο υπό δύο πιθανές προϋποθέσεις, οι οποίες είναι εξαιρετικά απίθανο να γίνουν αποδεκτές από την ΚΔ και τη διεθνή κοινότητα:

• Αναγνώριση της ΤΔΒΚ: Η Τουρκία και οι Τουρκοκύπριοι ηγέτες έχουν συνδέσει την έγκριση της ένταξης της ΚΔ στο ΝΑΤΟ με τη διεθνή αναγνώριση της Τουρκικής Δημοκρατίας της Βόρειας Κύπρου (ΤΔΒΚ).
• Λύση Δύο Κρατών: Εναλλακτικά, η ένταξη στο ΝΑΤΟ θα ήταν δυνατή μόνο εάν το νησί ενωθεί υπό μια διζωνική, δικοινοτική ομοσπονδία ή ένα πλαίσιο δύο κρατών, όπου και οι δύο οντότητες (ή το νέο, ενωμένο κράτος) εντάσσονται στη συμμαχία ταυτόχρονα.

Συνοπτικά, τα αποχαρακτηρισμένα έγγραφα αποδεικνύουν ότι η προοπτική ένταξης της Κύπρου στο ΝΑΤΟ έχει πολιτικά εξουδετερωθεί από τη δύναμη του τουρκικού βέτο, αφήνοντας τις ΗΠΑ να επιδιώκουν εναλλακτικές διμερείς συμφωνίες ασφαλείας για τη διαχείριση των συμφερόντων τους στην Ανατολική Μεσόγειο.

 

Αναζήτηση, συλλογή πληροφοριών και μετάφραση: Βίκτωρ Καραγιάννης

Επεξεργασία κειμένου (Τ.Ν)

 

 

Αμερικανικά έγγραφα σχετικά με το Κυπριακό Ζήτημα το 1948

Η Έκταση του Κυπριακού Ζητήματος στα Αποχαρακτηρισμένα Έγγραφα των ΗΠΑ (1948)

Τα αποχαρακτηρισμένα αμερικανικά έγγραφα σχετικά με το Κυπριακό Ζήτημα το 1948 παρέχουν ελάχιστες άμεσες πληροφορίες για την εσωτερική πολιτική του ελληνοκυπριακού κινήματος για την Ένωση με την Ελλάδα. Για το Στέιτ Ντιπάρτμεντ των ΗΠΑ και την κοινότητα των υπηρεσιών πληροφοριών, το κύριο ενδιαφέρον για την Κύπρο το 1948 ήταν αυστηρά στρατηγικό και σχετιζόταν με δύο σημαντικά διεθνή γεγονότα:

1.     Την ίδρυση του ΝΑΤΟ και την ανάγκη για άμυνα στη Μέση Ανατολή.

2.     Τη Βρετανική Εντολή για την Παλαιστίνη και την κράτηση Εβραίων προσφύγων στο νησί.

Τα αρχεία των ΗΠΑ αντιμετωπίζουν το «Κυπριακό Ζήτημα» το 1948 όχι ως ένα διμερές ζήτημα μεταξύ Κυπρίων και Βρετανών, αλλά ως έναν παράγοντα περιπλοκής που θα μπορούσε να αποσταθεροποιήσει τη συμμαχία του ΝΑΤΟ.

Ι. Η Κύπρος και οι Γεωπολιτικές Ανησυχίες των ΗΠΑ (1948)

Το έτος 1948 ήταν κρίσιμο για τη διαμόρφωση της αμυντικής δομής της Δύσης έναντι της σοβιετικής απειλής. Η άποψη των ΗΠΑ για την Κύπρο ήταν εξ ολοκλήρου δευτερεύουσα σε σχέση με αυτή τη μεγαλύτερη στρατηγική του Ψυχρού Πολέμου.

Α. Επιπτώσεις στη Συμμετοχή στο ΝΑΤΟ

• Το Πρόβλημα: Η πιο σημαντική ανησυχία των ΗΠΑ σχετικά με την Κύπρο το 1948 ήταν το πώς η υφιστάμενη ελληνοτουρκική εθνοτική διαμάχη για το νησί θα μπορούσε να επηρεάσει αρνητικά τη συγκρότηση της Οργάνωσης του Βορειοατλαντικού Συμφώνου (ΝΑΤΟ).
• Η Στάση των ΗΠΑ: Οι ΗΠΑ ήταν σφόδρα αντίθετες στη συμπερίληψη χωρών με σοβαρές εγχώριες ή διεθνείς πολιτικές διαμάχες στο ΝΑΤΟ στα αρχικά του στάδια, φοβούμενες ότι θα γίνονταν «βαρίδι παρά πλεονέκτημα».
• Το Αποικιακό Προηγούμενο: Οι σύμμαχοι των ΗΠΑ ανησυχούσαν συγκεκριμένα ότι το «Κυπριακό Ζήτημα» θα μπορούσε να γίνει casus belli (αιτία πολέμου) για την εμπλοκή άλλων χωρών του ΝΑΤΟ σε αποικιακές συγκρούσεις, παρόμοια με τις ανησυχίες που εκφράστηκαν σχετικά με τη Γαλλική Βόρεια Αφρική (Αλγερία). Τα έγγραφα δείχνουν ότι οι αντιπρόσωποι των ΗΠΑ ανησυχούσαν ότι τα έθνη τους θα «εμπλέκονταν στη διαμάχη της Κύπρου μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας εάν η Κύπρος γινόταν δεκτή ως μέλος του ΝΑΤΟ» (Πηγή 1.1).
• Αποτέλεσμα: Το «Κυπριακό Ζήτημα» συνέβαλε έμμεσα στην απόφαση να καθυστερήσουν οι διαπραγματεύσεις του ΝΑΤΟ και τελικά να αποκλειστούν η Ελλάδα και η Τουρκία από την αρχική συνθήκη του 1949, ακριβώς επειδή η σύγκρουσή τους για την Κύπρο ήταν άλυτη. (Και τα δύο έθνη εντάχθηκαν το 1952).

Β. Στρατηγική Αξία και το Ηνωμένο Βασίλειο

• Προτεραιότητα του Ηνωμένου Βασιλείου: Τα έγγραφα των ΗΠΑ αναγνώριζαν ότι το Ηνωμένο Βασίλειο απέδιδε «πολύ μεγάλη στρατηγική σημασία» στην Κύπρο, ειδικά καθώς η Βρετανία αντιμετώπιζε αυξανόμενη αστάθεια και επικείμενη αποχώρηση από τη Ζώνη της Διώρυγας του Σουέζ (Πηγές 2.4, 2.5). Το Ηνωμένο Βασίλειο θεωρούσε το νησί ως μια κρίσιμη βάση για τη θέση του στη Μέση Ανατολή.
• Θέση των ΗΠΑ: Ενώ οι ΗΠΑ υποστήριζαν τη στρατηγική ανάγκη του Ηνωμένου Βασιλείου για τη βάση, δεν απέδιδαν την ίδια υψηλή στρατηγική σημασία στον βρετανικό έλεγχο του νησιού καθεαυτού, αλλά επιθυμούσαν ότι η κυριαρχία «δεν πρέπει να διαταραχθεί με κανέναν τρόπο υπό τις παρούσες συνθήκες» (Πηγή 2.4).

ΙΙ. Τα Στρατόπεδα Κράτησης στην Κύπρο (1948)

Η πιο απτή εμπλοκή και η τεκμηριωμένη ανησυχία των ΗΠΑ σχετικά με την Κύπρος το 1948 επικεντρώθηκε στα στρατόπεδα κράτησης Εβραίων προσφύγων που είχαν δημιουργηθεί από τους Βρετανούς.

• Τα Στρατόπεδα: Μεταξύ Αυγούστου 1946 και Μαΐου 1948, η βρετανική κυβέρνηση κρατούσε πάνω από 50.000 επιζώντες του Ολοκαυτώματος στην Κύπρο για να αποτρέψει τη λαθρομετανάστευσή τους στη Βρετανική Εντολή της Παλαιστίνης (Πηγή 3.2).
• Οργανώσεις των ΗΠΑ: Τα έγγραφα των ΗΠΑ αναφέρονται εκτενώς στον ρόλο των αμερικανικών εβραϊκών οργανώσεων βοήθειας, ιδιαίτερα της Κοινής Επιτροπής Διανομής (Joint Distribution Committee - JDC). Η JDC παρείχε κρίσιμη πρόνοια, τρόφιμα και ιατρική περίθαλψη στους κρατούμενους (Πηγή 3.5).
• Λήξη Λειτουργίας: Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ των ΗΠΑ και η JDC συμμετείχαν στενά στην παρακολούθηση της τύχης των κρατουμένων. Μετά την ίδρυση του Κράτους του Ισραήλ τον Μάιο του 1948, τα στρατόπεδα άρχισαν να κλείνουν και η πλειονότητα των περίπου 52.000 κρατουμένων επετράπη να ταξιδέψει στο νεοσύστατο κράτος (Πηγές 3.2, 3.6).

ΙΙΙ. Εσωτερική Κυπριακή Πολιτική (1948)

Τα έγγραφα των ΗΠΑ το 1948 αναφέρουν τις τοπικές πολιτικές εξελίξεις, αλλά μόνο παρεμπιπτόντως, ως πλαίσιο.

• Προσφορά Συντάγματος το 1948: Τα αρχεία των ΗΠΑ σημειώνουν ότι οι Βρετανοί είχαν προσφέρει ένα «πιο φιλελεύθερο σύνταγμα το 1948», αλλά αυτό «απορρίφθηκε από τους Κυπρίους» (Πηγή 2.4). Αυτή η απόρριψη καθοδηγήθηκε από την πρωταρχική απαίτηση της ελληνοκυπριακής ηγεσίας για Ένωση, την οποία η συνταγματική προσφορά δεν αντιμετώπιζε.
• Αναταραχή για την Ένωση: Τα έγγραφα αναγνωρίζουν ότι μέχρι αυτή την περίοδο, το «ελληνικό εθνικιστικό αίσθημα» είχε διεγερθεί έντονα και ότι η Ελληνική Ορθόδοξη Εκκλησία και το κυπριακό κομμουνιστικό στρατόπεδο είχαν εγείρει μια «αυξανόμενη κατακραυγή για ‘Ένωση’» (Πηγή 2.4).

Συνοψίζοντας, για την κυβέρνηση των ΗΠΑ το 1948, το Κυπριακό Ζήτημα δεν αφορούσε το δικαίωμα των Κυπρίων στην αυτοδιάθεση, αλλά: Α. Τον κίνδυνο που ενείχε για την αναδυόμενη συμμαχία του ΝΑΤΟ, και Β. Τη διαχείριση της ανθρωπιστικής κρίσης που σχετίζεται με τους Εβραίους εκτοπισθέντες.

 

Αναζήτηση, συλλογή πληροφοριών και μετάφραση: Βίκτωρ Καραγιάννης

Επεξεργασία κειμένου (Τ.Ν)

Εισαγωγή Όπλων στην Κύπρο (1954–1974)

Εισαγωγή Όπλων στην Κύπρο (1954–1974): Αποχαρακτηρισμένα Αμερικανικά Έγγραφα

Τα αποχαρακτηρισμένα αμερικανικά έγγραφα (κυρίως CIA και Foreign Relations of the United States - FRUS) σχετικά με την εισαγωγή όπλων στην Κύπρο από Ελληνοκύπριους και Τουρκοκύπριους μεταξύ 1954 και 1974 εστιάζουν κυρίως στις περιόδους διακοινοτικής έντασης (1963-64, 1967) και στα τελικά γεγονότα του 1974. Τα αρχεία υπογραμμίζουν με συνέπεια ότι ο συνεχιζόμενος εξοπλισμός αποσταθεροποίησε επανειλημμένα το νησί και αύξησε τον κίνδυνο πολέμου μεταξύ των συμμάχων του ΝΑΤΟ, Ελλάδας και Τουρκίας.

Εισαγωγές Όπλων Ελληνοκυπρίων (1954–1974)

Οι αμερικανικές υπηρεσίες παρακολουθούσαν στενά τις προσπάθειες των Ελληνοκυπρίων να αναπτύξουν στρατιωτική ισχύ, με βασικό στρατηγικό στόχο την επίτευξη της Ένωσης και την εξουδετέρωση της τουρκοκυπριακής συνταγματικής εξουσίας αρνησικυρίας (veto). Ο εξοπλισμός τους εξελίχθηκε σε τρεις διακριτές φάσεις.

Α. Φάση 1η: Αντιαποικιακός Αγώνας & Λαθρεμπόριο (1954–1959)

• ΕΟΚΑ και Αρχική Εξάρτηση: Κατά την Περίοδο της Έκτακτης Ανάγκης, οι υπηρεσίες πληροφοριών των ΗΠΑ και της Βρετανίας σημείωσαν ότι η Εθνική Οργάνωσις Κυπρίων Αγωνιστών (ΕΟΚΑ) ήταν «πτωχά οπλισμένη», βασιζόμενη σε όπλα που είχαν λαθραία εισαχθεί, κλαπεί ή ήταν χειροποίητα.
• Αποθέματα μετά τις Συμφωνίες: Ακόμη και μετά τις συμφωνίες Ζυρίχης-Λονδίνου, αναλύσεις της CIA ανέφεραν ότι «σημαντική προμήθεια όπλων και πυρομαχικών πιστεύεται ότι βρίσκεται στα χέρια πρώην μελών της ΕΟΚΑ», υποδεικνύοντας τη συνέχιση της πρακτικής του λαθρεμπορίου.

Β. Φάση 2η: Το Σχέδιο «Ακρίτας» & Οργανωμένη Προμήθεια (1960–1964)

Μετά την ανεξαρτησία, ο εξοπλισμός απέκτησε κρατική οργάνωση, συνδεόμενος άμεσα με το Σχέδιο «Ακρίτας» για μονομερή συνταγματική αλλαγή.

• Αρχική Αδυναμία: Τα έγγραφα αναγνωρίζουν ότι η ελληνοκυπριακή ηγεσία (ιδίως η μυστική «Οργάνωση Ακρίτας») στερούνταν αρχικά της επαγγελματικής στρατιωτικής οργάνωσης και του βαρέος οπλισμού για να επιβάλει τις 13 Συνταγματικές Τροποποιήσεις.
• Ελληνικό Στρατιωτικό Κανάλι (ΕΛΔΥΚ): Πριν και κατά τις συγκρούσεις του 1963-64, οι ΗΠΑ σημείωσαν τον κεντρικό ρόλο των Ελλήνων αξιωματικών (ΕΛΔΥΚ) στην εκπαίδευση και οργάνωση των παραστρατιωτικών δυνάμεων, διευκολύνοντας τη στρατιωτική συνιστώσα του Σχεδίου «Ακρίτας».
• Ρόλος του «Βαθέος Κράτους»: Αποχαρακτηρισμένες αναλύσεις αναφέρουν επίσης τον ρόλο του ελληνικού «βαθέος κράτους» (συμπεριλαμβανομένων μελλοντικών ηγετών της χούντας, όπως ο Γεώργιος Παπαδόπουλος) οι οποίοι «διοχέτευαν όπλα στην Κύπρο».
• Αναζήτηση Βαρέος Οπλισμού (1964): Μετά το ξέσπασμα των συγκρούσεων, η Κυβέρνηση της Κύπρου (GOC), υπό τον Μακάριο, ήταν «αποφασισμένη να αποκτήσει σημαντικό οπλισμό» (FRUS, 1964).
• Στροφή στο Σοβιετικό Μπλοκ: Οι αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών έδειξαν το 1964 ότι η GOC στρεφόταν προς το Σοβιετικό Μπλοκ (κυρίως Τσεχοσλοβακία και ΕΣΣΔ) για βαρύτερα όπλα, όπως Τεθωρακισμένα Οχήματα, Πυροβολικό, Μέσα Άρματα και  Θαλάσσια Σκάφη Τορπίλης, καθώς οι Δυτικές χώρες είχαν αρνηθεί.
• Δικαιολόγηση: Ο Κύπριος Υπουργός Εξωτερικών Κυπριανού υπερασπίστηκε την απόφαση ως αναγκαία αντίδραση στις τουρκικές «απειλές εισβολής».

Γ. Φάση 3η: Κρίσεις & Ελληνική Στρατιωτική Εισροή (1964–1967)

• Κρίση Σοβιετικών Όπλων (1965): Η αγορά μεγάλης ποσότητας όπλων (συμπεριλαμβανομένου πυροβολικού και τεθωρακισμένων οχημάτων) από την Τσεχοσλοβακία προκάλεσε σοβαρό συναγερμό. Η Ουάσιγκτον θεώρησε ότι η κίνηση αυτή έσπρωχνε την Κύπρο στη σοβιετική σφαίρα επιρροής και αύξανε άμεσα τον κίνδυνο τουρκικής εισβολής.
• Μυστική Εισροή Ελληνικών Στρατευμάτων (1964–1967): Τα αρχεία πληροφοριών επιβεβαιώνουν ότι, μετά το 1964, η ελληνική κυβέρνηση εισήγαγε κρυφά μια μεγάλη, μη καταστατική στρατιωτική δύναμη (εκτιμάται μεταξύ 8.000–12.000 άνδρες). Αυτή η μεταφορά πλήρως οπλισμένου προσωπικού αύξησε εκθετικά την επιθετική ικανότητα της ελληνοκυπριακής πλευράς.
• Αποχώρηση (1967): Κατά την Κρίση της Κοφίνου, υπό την πίεση του Αμερικανού μεσολαβητή Σάιρους Βανς, η Ελλάδα αναγκάστηκε να αποσύρει αυτή τη μυστική δύναμη ως προϋπόθεση για την αποφυγή τουρκικής εισβολής.

Εισαγωγές Όπλων Τουρκοκυπρίων (1954–1974)

Τα αμερικανικά έγγραφα αναφέρουν ότι οι Τουρκοκύπριοι επικεντρώθηκαν στην οργάνωση των δυνάμεών τους αμυντικά εντός των θυλάκων, βασιζόμενοι σε μυστική υποστήριξη και χρηματοδότηση από την Τουρκία.

Α. Μυστική Τουρκική Υποστήριξη και Οργάνωση (ΤΜΤ)

• ΤΜΤ και Λαθρεμπόριο: Οι τουρκοκυπριακές ένοπλες ομάδες, οργανωμένες κυρίως υπό την ΤΜΤ (Τουρκική Αντιστασιακή Οργάνωση), εξοπλίζονταν εντός των θυλάκων. Τα αποχαρακτηρισμένα αρχεία αναγνωρίζουν ότι η Τουρκία «προμήθευε όπλα στην ΤΜΤ», εφοδιάζοντας κρυφά την πολιτοφυλακή με ελαφρά όπλα, πυρομαχικά και οργανωτική υποστήριξη μέσω μικρών σκαφών από την ηπειρωτική χώρα.
• Οικονομική Βοήθεια: Τα αμερικανικά έγγραφα επιβεβαιώνουν ότι η τουρκική κυβέρνηση παρείχε τόσο προνοιακή όσο και μυστική στρατιωτική βοήθεια στους Τουρκοκύπριους που ζούσαν στους απομονωμένους θύλακες, χρηματοδοτώντας τις αμυντικές τους προσπάθειες.
• Καταγγελίες για Διαδρομές Όπλων: Έγγραφο του FRUS (Μάρτιος 1964) ανέφερε την καταγγελία του Κυπριανού για «χρήση Βρετανών στρατιωτών για λαθρεμπόριο» όπλων από την Τουρκία.

Β. Το Τουρκικό Στρατιωτικό Απόσπασμα (ΤΟΥΡΔΥΚ)

• Καταστατική Παρουσία: Όπως η ΕΛΔΥΚ, το τουρκικό απόσπασμα ΤΟΥΡΔΥΚ (650 στρατιώτες) αποτελούσε απαίτηση της Συνθήκης Συμμαχίας του 1960. Η δύναμη αυτή παρείχε μια νόμιμη, οπλισμένη τουρκική στρατιωτική παρουσία στο νησί, λειτουργώντας ως σημείο συντονισμού και υποστήριξης για την τουρκοκυπριακή πολιτοφυλακή.

Συμπέρασμα: Η Εκτίμηση των ΗΠΑ για τον Ανταγωνισμό Εξοπλισμών

Οι αποχαρακτηρισμένες πηγές των ΗΠΑ περιγράφουν με συνέπεια την περίοδο 1954-1964 ως έναν συστηματικό και αμοιβαίο αγώνα εξοπλισμών, ο οποίος οδηγούσε σε έναν κύκλο κλιμάκωσης.

Κοινότητα	Εξοπλιστική Εξέλιξη	Στρατηγική Ατζέντα	Εκτίμηση των ΗΠΑ
Ελληνοκύπριοι	Από μικρά όπλα (ΕΟΚΑ) σε Βαρύ Οπλισμό (Άρματα, Πυροβολικό) από το Σοβιετικό Μπλοκ (1964/65).	Προσπάθεια εξαναγκασμού της Ένωσης και υπερκέρασης της μειονότητας.	Κίνηση επιθετική, αυξάνοντας τον κίνδυνο τουρκικής εισβολής.
Τουρκοκύπριοι	Ελαφρά όπλα (ΤΜΤ) μέσω λαθρεμπορίου με άμεση υποστήριξη της Τουρκίας.	Αμυντική αντίδραση για τη διασφάλιση της επιβίωσης της κοινότητας έναντι των βαριά οπλισμένων ελληνοκυπριακών δυνάμεων.	Αντίδραση για τη διασφάλιση της επιβίωσης της μειονότητας.

Η τεκμηρίωση υπογραμμίζει ότι η κύρια ανησυχία των ΗΠΑ ήταν η πιθανότητα άμεσης στρατιωτικής σύγκρουσης μεταξύ των συμμάχων του ΝΑΤΟ, Ελλάδας και Τουρκίας, ως άμεσο αποτέλεσμα αυτού του ανταγωνισμού.

 

Αναζήτηση, συλλογή πληροφοριών και μετάφραση: Βίκτωρ Καραγιάννης

Επεξεργασία κειμένου (Τ.Ν)

Η Άρνηση των ΗΠΑ για Πώληση Όπλων στην Κύπρο

Η Άρνηση των ΗΠΑ για Πώληση Όπλων στην Κύπρο (Αρχές Δεκαετίας 1960)

Η απόφαση να αρνηθούν τις πωλήσεις όπλων (είτε μέσω FMS – Foreign Military Sales, είτε απευθείας εμπορικές πωλήσεις) στην Κυπριακή Δημοκρατία καθοδηγήθηκε από δύο κύριες στρατηγικές ανησυχίες:

1. Αποφυγή Κλιμάκωσης και Διατήρηση της Ισορροπίας

Ο πρωταρχικός στόχος των ΗΠΑ ήταν η αποτροπή του πολέμου μεταξύ των συμμάχων του ΝΑΤΟ, Ελλάδας και Τουρκίας.

• Μη Ενθάρρυνση της Αντιπαράθεσης: Τα έγγραφα αποκαλύπτουν τον φόβο ότι η πώληση όπλων στην κυβέρνηση του Μακαρίου Γ' θα θεωρούνταν από την Τουρκία ως «νομιμοποίηση της ελληνοκυπριακής στρατιωτικής υπεροχής» και ως de facto υποστήριξη των ελληνοκυπριακών θέσεων (για κατάργηση των Συνθηκών και Ένωση) (Πηγή FRUS).
• Η «Εσωτερική» Δύναμη του Μακαρίου: Η Ουάσιγκτον αναγνώριζε ότι ο Μακάριος προσπαθούσε να ενισχύσει την Εθνική Φρουρά (ΕΦ) και να εισάγει εξοπλισμό για να επιβάλει τη δική του πολιτική (κατάργηση των τουρκοκυπριακών δικαιωμάτων). Η χορήγηση όπλων από τις ΗΠΑ θα επιτάχυνε αυτή τη διαδικασία, αυξάνοντας δραματικά την πιθανότητα τουρκικής στρατιωτικής επέμβασης.
• Πίεση στους Συμμάχους: Ο μηχανισμός του άτυπου εμπάργκο χρησιμοποιήθηκε και για την άσκηση πίεσης στην Ελλάδα και την Τουρκία, ώστε να μην ενισχύσουν στρατιωτικά τους αντίστοιχους πληθυσμούς στο νησί, μειώνοντας έτσι τον κίνδυνο περαιτέρω διακοινοτικής αιματοχυσίας.

2. Αντίδραση στην Πολιτική του Μακαρίου: Η Στροφή προς τη Σοβιετική Ένωση

Η άρνηση των ΗΠΑ να παράσχουν όπλα στον Μακάριο είχε ως συνέπεια τη στροφή του Προέδρου της Κύπρου προς τους αντιπάλους του ΝΑΤΟ, μια κίνηση που ανησύχησε βαθύτατα τις ΗΠΑ.

• Η «Διπλωματία του Καρότου και του Μαστιγίου»: Η άρνηση των ΗΠΑ εντάσσεται στην ευρύτερη πολιτική τους να πιέσουν τον Μακάριο να εγκαταλείψει την πολιτική των Αδεσμεύτων και τη συνεργασία του με τη Σοβιετική Ένωση και το ΑΚΕΛ (Κυπριακό Κομμουνιστικό Κόμμα).
• Η Σοβιετική Πώληση (1964): Όταν οι ΗΠΑ και οι Δυτικοί σύμμαχοι αρνήθηκαν τις πωλήσεις όπλων, ο Μακάριος στράφηκε στην ΕΣΣΔ. Τα έγγραφα της CIA καταγράφουν με ανησυχία την άφιξη σοβιετικού στρατιωτικού υλικού (κυρίως αντιαεροπορικών πυραύλων SA-2) στην Κύπρο το 1964.
• Αμερικανική Αντίδραση: Η Σοβιετική αυτή πώληση θεωρήθηκε από τις ΗΠΑ ως μεγάλη στρατηγική αποτυχία (παρότι δεν προήλθε από λάθος εκτίμηση, αλλά από την επίμονη άρνηση πώλησης). Η άφιξη των ρωσικών όπλων άλλαξε το στρατιωτικό ισοζύγιο, καθώς περιόριζε την αεροπορική υπεροχή της Τουρκίας, αυξάνοντας εκ νέου την πιθανότητα τουρκικής επέμβασης μέσω ξηράς.

Το Δόγμα Johnson (Ιούνιος 1964): Η άρνηση των ΗΠΑ να πουλήσουν όπλα στην Κύπρο συνέπεσε με την κρίσιμη στιγμή της Επιστολής του Προέδρου Τζόνσον προς τον Τούρκο Πρωθυπουργό Ισμέτ Ινονού. Η επιστολή αυτή ξεκαθάριζε ότι η Τουρκία δεν μπορούσε να χρησιμοποιήσει όπλα που προέρχονταν από τις ΗΠΑ (στο πλαίσιο της βοήθειας του ΝΑΤΟ) για να εισβάλει στην Κύπρο. Αυτή η δέσμευση απέτρεψε την άμεση εισβολή το 1964, αλλά υπογράμμισε την πάγια αμερικανική πολιτική του ελέγχου της ροής όπλων για την αποτροπή πολέμου.

Η Θέση της Τουρκίας και η Αμερικανική Απάντηση

Η Τουρκία ασκούσε συνεχή πίεση στις ΗΠΑ να μην εξοπλίσουν τον Μακάριο.

• Τουρκική Ερμηνεία: Οι Τούρκοι αξιωματούχοι, όπως καταγράφεται στα έγγραφα, ισχυρίστηκαν ότι ο Μακάριος σκόπευε να χρησιμοποιήσει τα όπλα για να εξοντώσει τους Τουρκοκύπριους και να εφαρμόσει την Ένωση μονομερώς και διά της βίας.
• Η Συμμόρφωση των ΗΠΑ: Η άρνηση των ΗΠΑ να πουλήσουν όπλα ερμηνεύτηκε από την Άγκυρα ως μια μερική δικαίωση των ανησυχιών της και ως επιβεβαίωση της αμερικανικής προτεραιότητας στη διατήρηση του status quo των Συνθηκών Εγγύησης.

Συνοψίζοντας, η άρνηση των ΗΠΑ να εξοπλίσουν την Κύπρο στις αρχές της δεκαετίας του 1960 δεν ήταν μια απομόνωση, αλλά ένα κεντρικό εργαλείο της αμερικανικής στρατηγικής για την αποφυγή πολέμου στο ΝΑΤΟ, ακόμη και αν αυτή η άρνηση οδήγησε τον Μακάριο στην αγκαλιά της Σοβιετικής Ένωσης.

Αναζήτηση, συλλογή πληροφοριών και μετάφραση: Βίκτωρ Καραγιάννης

Επεξεργασία κειμένου (Τ.Ν)

Η Πολιτική των ΗΠΑ για το Κυπριακό (1959-2004) Ανακεφαλαίωση

Ολοκληρωμένη Ανακεφαλαίωση: Η Πολιτική των ΗΠΑ για το Κυπριακό (1959-2004)

Η πολιτική των ΗΠΑ για την Κύπρο, όπως αποκαλύπτεται από τα αποχαρακτηρισμένα έγγραφα (CIA, State Department), διήρκησε 45 χρόνια και καθορίστηκε από δύο σταθερές προτεραιότητες του Ψυχρού Πολέμου: τη διατήρηση της συνοχής του ΝΑΤΟ και την αποτροπή σοβιετικής/κομμουνιστικής επιρροής.

Φάση 1η: Εγκαθίδρυση και Κατάρρευση (1959–1963)

Η προσοχή των ΗΠΑ ήταν συγκρατημένη, εστιάζοντας στην παρακολούθηση της λειτουργίας του νέου κράτους.

• Βασική Ανησυχία: Η ανεξάρτητη εξωτερική πολιτική του Προέδρου Μακαρίου και η διατήρηση συμμαχικών σχέσεων με το ισχυρό κομμουνιστικό κόμμα ΑΚΕΛ θεωρήθηκαν αντι-ΝΑΤΟϊκές.
• Στρατηγικό Συμφέρον: Διασφάλιση της απρόσκοπτης λειτουργίας των βρετανικών βάσεων (SBA) και των αμερικανικών εγκαταστάσεων παρακολούθησης.
• Καταλύτης: Η αδυναμία λειτουργίας του περίπλοκου Συντάγματος του 1960 και το ξέσπασμα της διακοινοτικής βίας τον Δεκέμβριο του 1963, που μετέτρεψαν το πρόβλημα σε διεθνή κρίση.

Φάση 2η: Άμεση Επέμβαση και Αποτροπή Πολέμου (1964–1973)

Οι ΗΠΑ αναγκάστηκαν σε ενεργό παρέμβαση για την αποτροπή πολέμου μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας.

• Αποτροπή Εισβολής: Η Επιστολή Τζόνσον (1964) προς την Τουρκία ήταν η πιο δραστική κίνηση, απαγορεύοντας τη χρήση αμερικανικού εξοπλισμού και αποτρέποντας την άμεση εισβολή.
• Προώθηση Λύσης: Τα Σχέδια Acheson (1964) προωθούσαν τη λύση της Ένωσης (με την Ελλάδα) με εδαφικό αντάλλαγμα (βάση) στην Τουρκία. Τα σχέδια απέτυχαν λόγω της αντίθεσης του Μακαρίου, ο οποίος αρνήθηκε τη θυσία της ανεξαρτησίας.
• Διαχείριση Κρίσεων: Η μεσολάβηση Vance (1967) ανάγκασε την Ελλάδα να αποσύρει τα στρατεύματά της από το νησί, αποτρέποντας και πάλι την τουρκική εισβολή.
• Αδιέξοδο: Μετά το 1968, οι ΗΠΑ στήριξαν τις Δικοινοτικές Συνομιλίες (Κληρίδης-Ντενκτάς), οι οποίες όμως κατέρρευσαν λόγω της ασυμβίβαστης διαφοράς μεταξύ της ενιαίας πολιτικής του Μακαρίου και των τουρκικών απαιτήσεων για γεωγραφικό διαχωρισμό.

Φάση 3η: Η Κατάρρευση και τα Τετελεσμένα (1974–2004)

Η περίοδος χαρακτηρίζεται από τη στρατιωτική επέμβαση της Τουρκίας και την προσπάθεια των ΗΠΑ να διαχειριστούν τα επακόλουθα.

• Κρίση 1974: Τα έγγραφα αποκαλύπτουν την αποτυχία πρόβλεψης του πραξικοπήματος κατά του Μακαρίου και την αδυναμία των ΗΠΑ να ασκήσουν αποφασιστική πίεση για την αποτροπή της δεύτερης τουρκικής επίθεσης (Αττίλας ΙΙ). Ο Υπουργός Εξωτερικών Κίσινγκερ έδωσε προτεραιότητα στη διατήρηση των σχέσεων με την Τουρκία ως κρίσιμο σύμμαχο του ΝΑΤΟ.
• Η Λύση ΔΔΟ: Μετά την εισβολή, η πολιτική των ΗΠΑ παγιώθηκε στην υποστήριξη της Διζωνικής Δικοινοτικής Ομοσπονδίας (ΔΔΟ) ως της μόνης ρεαλιστικής λύσης, αναγνωρίζοντας de facto τον διαχωρισμό.
• Εμπάργκο Όπλων: Το Κογκρέσο των ΗΠΑ επέβαλε εμπάργκο όπλων στην Τουρκία (1975) ως αντίδραση στην εισβολή. Το εμπάργκο προκάλεσε σοβαρή ρήξη στις σχέσεις ΗΠΑ–Τουρκίας αλλά δεν οδήγησε σε ουσιαστικές παραχωρήσεις στο Κυπριακό.
• Το Σχέδιο Ανάν (2004): Η υποστήριξη των ΗΠΑ στο Σχέδιο Ανάν ήταν πλήρης και ενεργή. Η Ουάσιγκτον το θεωρούσε ως την τελευταία ευκαιρία για την επίλυση του προβλήματος πριν από την ένταξη της Κύπρου στην ΕΕ. Η απόρριψη από τους Ελληνοκύπριους αποτέλεσε τη μεγαλύτερη διπλωματική απογοήτευση της περιόδου.

Συμπέρασμα

Συνολικά, η αμερικανική πολιτική για την Κύπρο, από το 1959 έως το 2004, χαρακτηρίστηκε από τη σύγκρουση συμφερόντων μεταξύ της ασφάλειας του ΝΑΤΟ (υποστηρίζοντας την Άγκυρα) και της αναγνώρισης της νομιμότητας της Κυπριακής Δημοκρατίας.

 

Αναζήτηση, συλλογή πληροφοριών και μετάφραση: Βίκτωρ Καραγιάννης

Επεξεργασία κειμένου (Τ.Ν)

Η Πολιτική των ΗΠΑ για το Κυπριακό: Μετά τον «Αττίλα»

Η Πολιτική των ΗΠΑ για το Κυπριακό: Μετά τον «Αττίλα» (1975–Σήμερα)

Μετά τη δεύτερη τουρκική εισβολή του Αυγούστου 1974, η πολιτική των ΗΠΑ απέναντι στην Κύπρο μετατοπίστηκε από την ενεργή διαχείριση της κρίσης στη διαχείριση του αδιεξόδου. Ο μόνιμος διπλωματικός στόχος της Ουάσιγκτον έγινε η προώθηση μιας Διζωνικής, Δικοινοτικής Ομοσπονδίας (ΔΔΟ) ως τη μόνη ρεαλιστική φόρμουλα για την επανένωση.

1. Η Στροφή στη Λύση της Ομοσπονδίας

Η βασική στρατηγική των ΗΠΑ υπαγορεύτηκε από την ανάγκη διατήρησης της ειρήνης μεταξύ των συμμάχων του ΝΑΤΟ, Ελλάδας και Τουρκίας, και την αναγνώριση των νέων τετελεσμένων.

• Αναγνώριση των Τετελεσμένων: Οι ΗΠΑ αναγνώρισαν de facto τον διαχωρισμό και την ύπαρξη ξεχωριστών διοικήσεων στο νησί. Η πολιτική τους επικεντρώθηκε στην αποτροπή περαιτέρω κλιμάκωσης και στην παγίωση της ειρήνης, παρά στην ανατροπή των στρατιωτικών τετελεσμένων.
• Προώθηση ΔΔΟ: Από τα μέσα της δεκαετίας του 1970, η ΔΔΟ έγινε ο μόνιμος διπλωματικός στόχος των ΗΠΑ και του ΟΗΕ. Τα έγγραφα υποδεικνύουν ότι η Ουάσιγκτον θεωρούσε τη ΔΔΟ ως τη μοναδική φόρμουλα ικανή να ικανοποιήσει τις βασικές απαιτήσεις ασφαλείας της Τουρκίας και τις ανάγκες των Τουρκοκυπρίων, διατηρώντας παράλληλα την ενότητα του κράτους.
• Συμφωνίες Υψηλού Επιπέδου (1977 & 1979): Οι ΗΠΑ υποστήριξαν σθεναρά τις συμφωνίες μεταξύ του Μακαρίου/Κυπριανού και του Ντενκτάς, οι οποίες έθεσαν τα θεμέλια για μια διζωνική και δικοινοτική ομοσπονδία, βασισμένη στην εδαφική αναπροσαρμογή και την ασφάλεια.

2. Το Εμπάργκο Όπλων και ο Ρόλος του Κογκρέσου

Η κρίση του 1974 οδήγησε σε σοβαρή ρήξη στις σχέσεις ΗΠΑ–Τουρκίας, λόγω της παρέμβασης του Κογκρέσου.

• Κρίση Σχέσεων ΗΠΑ–Τουρκίας: Μετά την εισβολή, το Κογκρέσο των ΗΠΑ επέβαλε εμπάργκο όπλων στην Τουρκία (1975), λόγω της χρήσης αμερικανικού εξοπλισμού για επιθετικούς σκοπούς. Τα έγγραφα της εποχής δείχνουν τον έντονο διχασμό μεταξύ του Κογκρέσου (που υποστήριζε την Κύπρο και την Ελλάδα) και της Κυβέρνησης Κίσινγκερ (που ήθελε την άρση του εμπάργκο για να αποκαταστήσει τις σχέσεις με την Τουρκία).
• Διπλωματική Ζημία: Το εμπάργκο θεωρήθηκε από την Τουρκία ως εχθρική πράξη και δεν οδήγησε σε ουσιαστικές παραχωρήσεις στην Κύπρο. Η άρση του το 1978, υπό τον Πρόεδρο Κάρτερ, απέτυχε να φέρει την Άγκυρα στο τραπέζι των ουσιαστικών παραχωρήσεων.

3. Η Μονομερής Ανακήρυξη (1983)

Η μονομερής ανακήρυξη του ψευδοκράτους το 1983 αντιμετωπίστηκε από τις ΗΠΑ με αυστηρή, αλλά συγκρατημένη αντίδραση.

• Επίσημη Στάση: Οι ΗΠΑ δεν αναγνώρισαν ποτέ την «Τουρκική Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρου». Η Ουάσιγκτον παρέμεινε δεσμευμένη στην αναγνώριση της Κυπριακής Δημοκρατίας ως της μόνης νόμιμης κυβέρνησης του νησιού.
• Αντίδραση: Η αμερικανική αντίδραση περιορίστηκε κυρίως σε διπλωματικές διαμαρτυρίες, αποφεύγοντας την επιβολή κυρώσεων κατά της Τουρκίας, προκειμένου να διατηρηθούν οι σχέσεις του ΝΑΤΟ.

4. Η Διπλωματική Εμπλοκή και το Σχέδιο Ανάν (2004)

Κατά τις επόμενες δεκαετίες, οι ΗΠΑ συνέχισαν να υποστηρίζουν τις προσπάθειες του ΟΗΕ, με κορυφαίο παράδειγμα το Σχέδιο Ανάν.

• Το Σχέδιο Annan (2004): Τα έγγραφα της εποχής δείχνουν την πλήρη και ενεργή υποστήριξη των ΗΠΑ στο Σχέδιο Ανάν, το οποίο προέβλεπε μια Ενωμένη Κυπριακή Δημοκρατία με διζωνική, δικοινοτική δομή.
• Στρατηγική Σημασία: Η Ουάσιγκτον άσκησε ισχυρές πιέσεις και στις δύο πλευρές, θεωρώντας το σχέδιο ως τη μοναδική ευκαιρία για επανένωση πριν από την ένταξη της Κύπρου στην ΕΕ.
• Απογοήτευση: Η απόρριψη του Σχεδίου από το 76% των Ελληνοκυπρίων στο δημοψήφισμα του 2004 αποτέλεσε μεγάλη απογοήτευση για την αμερικανική διπλωματία, οδηγώντας σε νέο αδιέξοδο.

Συνοψίζοντας, η αμερικανική πολιτική μετά το 1974 χαρακτηρίζεται από τη σταθερή προσήλωση στη λύση της Διζωνικής Δικοινοτικής Ομοσπονδίας και στην αποφυγή οποιασδήποτε δράσης που θα μπορούσε να διαταράξει τις σχέσεις με την Τουρκία, τον βασικό στρατηγικό εταίρο της στην περιοχή.

Η Αμερικανική Πολιτική Μετά το 2004: Στήριξη της Διαδικασίας

Μετά την απόρριψη του Σχεδίου Ανάν, η αμερικανική πολιτική για την Κύπρο εισήλθε σε μια φάση χαμηλότερης έντασης διπλωματικής εμπλοκής, αλλά με σταθερή υποστήριξη στις προσπάθειες του ΟΗΕ για την επανέναρξη των συνομιλιών. Η Ουάσιγκτον κράτησε μια διακριτική θέση, δίνοντας έμφαση στην κυριότητα της διαδικασίας από τους Κυπρίους, ενώ παράλληλα έθετε νέες στρατηγικές προτεραιότητες στην Ανατολική Μεσόγειο.

1. Ενθάρρυνση Συνομιλιών και Οικοδόμηση Εμπιστοσύνης

Η Ουάσιγκτον απέφυγε την επιβολή νέων σχεδίων, εστιάζοντας στην παροχή υποστήριξης στη διαδικασία του ΟΗΕ για τη λύση της Διζωνικής Δικοινοτικής Ομοσπονδίας (ΔΔΟ).

• Συνεχής Στήριξη: Οι ΗΠΑ στήριξαν τις διαπραγματεύσεις υψηλού επιπέδου που διεξήχθησαν μεταξύ των ηγετών των δύο κοινοτήτων, κυρίως μεταξύ των Προέδρων Δημήτρη Χριστόφια και Μεχμέτ Αλί Ταλάτ (2008-2012), καθώς και μεταξύ των Προέδρων Νίκου Αναστασιάδη και Μουσταφά Ακιντζί (2014-2017).
• Πρωτοβουλίες CBMs: Οι ΗΠΑ ενθάρρυναν συνεχώς τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης (CBMs), όπως η επανένωση αγνοουμένων και οι πρωτοβουλίες για διακοινοτική συνεργασία. Στόχος ήταν η μείωση της δυσπιστίας που είχε εκτοξευθεί μετά το 2004

2. Η Διάσκεψη στο Κραν Μοντανά (2017)

Η πιο σοβαρή και εντατική προσπάθεια για λύση μετά το 2004 ήταν η Διάσκεψη για την Κύπρο στο Κραν Μοντανά της Ελβετίας το 2017.

• Αμερικανική Συμμετοχή: Η αμερικανική παρουσία ήταν υψηλού επιπέδου, με εκπροσώπους του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, υπογραμμίζοντας τη σημασία που απέδιδαν οι ΗΠΑ στην επίλυση των κεφαλαίων της Ασφάλειας και των Εγγυήσεων. Οι ΗΠΑ πίεζαν για ένα σύστημα ασφαλείας που θα επέτρεπε την πλήρη αποχώρηση των τουρκικών στρατευμάτων σε εύλογο χρονικό διάστημα.
• Αιτία Αποτυχίας: Η κατάρρευση των συνομιλιών αποδόθηκε κυρίως στην αδυναμία συμφωνίας στο θέμα των εγγυητικών δικαιωμάτων της Τουρκίας και της μόνιμης παρουσίας στρατευμάτων. Η αποτυχία αυτή οδήγησε σε νέο, βαθύτερο αδιέξοδο, με τον ΟΗΕ να παγώνει τη διαδικασία.

3. Η Νέα Στρατηγική Εμβάθυνση και η Τουρκική Στροφή

Μετά το 2017 και την εμφάνιση της τουρκοκυπριακής ηγεσίας που υποστηρίζει τη λύση δύο κρατών, η αμερικανική πολιτική έχει προσαρμοστεί:

• Απόρριψη Λύσης Δύο Κρατών: Οι ΗΠΑ απορρίπτουν ρητά τη λύση δύο κρατών, δηλώνοντας ότι η ΔΔΟ παραμένει η μόνη αποδεκτή βάση για λύση, σύμφωνα με τα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.
• Στρατηγική Αναβάθμιση της Κυπριακής Δημοκρατίας: Τα τελευταία χρόνια, παρατηρείται σημαντική εμβάθυνση των σχέσεων μεταξύ των ΗΠΑ και της Κυπριακής Δημοκρατίας, ιδιαίτερα στους τομείς:
• Ενέργεια: Συνεργασία στο πλαίσιο του Eastern Mediterranean Gas Forum και στήριξη των ενεργειακών σχεδίων της Κύπρου.
• Ασφάλεια: Υπογραφή του MOU (Μνημονίου Συνεργασίας) για την ασφάλεια και την καταπολέμηση της τρομοκρατίας.
• Άρση Εμπάργκο Όπλων: Η μερική άρση του εμπάργκο όπλων των ΗΠΑ προς την Κυπριακή Δημοκρατία (από το 2020) αποτελεί την πιο απτή ένδειξη αυτής της στρατηγικής αναβάθμισης. Η κίνηση αυτή, αν και προκάλεσε την έντονη αντίδραση της Τουρκίας, θεωρήθηκε από τις ΗΠΑ ως μέσο ενίσχυσης της περιφερειακής ασφάλειας και διπλωματικής ισορροπίας.

Συνοψίζοντας, η αμερικανική πολιτική μετά το 2004 χαρακτηρίζεται από την εμμονή στη νομιμότητα του ΟΗΕ και τη ΔΔΟ, αλλά πλέον συνοδεύεται από την ενίσχυση των δεσμών ασφαλείας με την Κυπριακή Δημοκρατία, ως απάντηση στην αυξανόμενη τουρκική διεκδικητικότητα στην Ανατολική Μεσόγειο.

 

Αναζήτηση, συλλογή πληροφοριών και μετάφραση: Βίκτωρ Καραγιάννης

Επεξεργασία κειμένου (Τ.Ν)