Η Πολιτική των ΗΠΑ για το Κυπριακό (1959-2004) Ανακεφαλαίωση

Ολοκληρωμένη Ανακεφαλαίωση: Η Πολιτική των ΗΠΑ για το Κυπριακό (1959-2004)

Η πολιτική των ΗΠΑ για την Κύπρο, όπως αποκαλύπτεται από τα αποχαρακτηρισμένα έγγραφα (CIA, State Department), διήρκησε 45 χρόνια και καθορίστηκε από δύο σταθερές προτεραιότητες του Ψυχρού Πολέμου: τη διατήρηση της συνοχής του ΝΑΤΟ και την αποτροπή σοβιετικής/κομμουνιστικής επιρροής.

Φάση 1η: Εγκαθίδρυση και Κατάρρευση (1959–1963)

Η προσοχή των ΗΠΑ ήταν συγκρατημένη, εστιάζοντας στην παρακολούθηση της λειτουργίας του νέου κράτους.

• Βασική Ανησυχία: Η ανεξάρτητη εξωτερική πολιτική του Προέδρου Μακαρίου και η διατήρηση συμμαχικών σχέσεων με το ισχυρό κομμουνιστικό κόμμα ΑΚΕΛ θεωρήθηκαν αντι-ΝΑΤΟϊκές.
• Στρατηγικό Συμφέρον: Διασφάλιση της απρόσκοπτης λειτουργίας των βρετανικών βάσεων (SBA) και των αμερικανικών εγκαταστάσεων παρακολούθησης.
• Καταλύτης: Η αδυναμία λειτουργίας του περίπλοκου Συντάγματος του 1960 και το ξέσπασμα της διακοινοτικής βίας τον Δεκέμβριο του 1963, που μετέτρεψαν το πρόβλημα σε διεθνή κρίση.

Φάση 2η: Άμεση Επέμβαση και Αποτροπή Πολέμου (1964–1973)

Οι ΗΠΑ αναγκάστηκαν σε ενεργό παρέμβαση για την αποτροπή πολέμου μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας.

• Αποτροπή Εισβολής: Η Επιστολή Τζόνσον (1964) προς την Τουρκία ήταν η πιο δραστική κίνηση, απαγορεύοντας τη χρήση αμερικανικού εξοπλισμού και αποτρέποντας την άμεση εισβολή.
• Προώθηση Λύσης: Τα Σχέδια Acheson (1964) προωθούσαν τη λύση της Ένωσης (με την Ελλάδα) με εδαφικό αντάλλαγμα (βάση) στην Τουρκία. Τα σχέδια απέτυχαν λόγω της αντίθεσης του Μακαρίου, ο οποίος αρνήθηκε τη θυσία της ανεξαρτησίας.
• Διαχείριση Κρίσεων: Η μεσολάβηση Vance (1967) ανάγκασε την Ελλάδα να αποσύρει τα στρατεύματά της από το νησί, αποτρέποντας και πάλι την τουρκική εισβολή.
• Αδιέξοδο: Μετά το 1968, οι ΗΠΑ στήριξαν τις Δικοινοτικές Συνομιλίες (Κληρίδης-Ντενκτάς), οι οποίες όμως κατέρρευσαν λόγω της ασυμβίβαστης διαφοράς μεταξύ της ενιαίας πολιτικής του Μακαρίου και των τουρκικών απαιτήσεων για γεωγραφικό διαχωρισμό.

Φάση 3η: Η Κατάρρευση και τα Τετελεσμένα (1974–2004)

Η περίοδος χαρακτηρίζεται από τη στρατιωτική επέμβαση της Τουρκίας και την προσπάθεια των ΗΠΑ να διαχειριστούν τα επακόλουθα.

• Κρίση 1974: Τα έγγραφα αποκαλύπτουν την αποτυχία πρόβλεψης του πραξικοπήματος κατά του Μακαρίου και την αδυναμία των ΗΠΑ να ασκήσουν αποφασιστική πίεση για την αποτροπή της δεύτερης τουρκικής επίθεσης (Αττίλας ΙΙ). Ο Υπουργός Εξωτερικών Κίσινγκερ έδωσε προτεραιότητα στη διατήρηση των σχέσεων με την Τουρκία ως κρίσιμο σύμμαχο του ΝΑΤΟ.
• Η Λύση ΔΔΟ: Μετά την εισβολή, η πολιτική των ΗΠΑ παγιώθηκε στην υποστήριξη της Διζωνικής Δικοινοτικής Ομοσπονδίας (ΔΔΟ) ως της μόνης ρεαλιστικής λύσης, αναγνωρίζοντας de facto τον διαχωρισμό.
• Εμπάργκο Όπλων: Το Κογκρέσο των ΗΠΑ επέβαλε εμπάργκο όπλων στην Τουρκία (1975) ως αντίδραση στην εισβολή. Το εμπάργκο προκάλεσε σοβαρή ρήξη στις σχέσεις ΗΠΑ–Τουρκίας αλλά δεν οδήγησε σε ουσιαστικές παραχωρήσεις στο Κυπριακό.
• Το Σχέδιο Ανάν (2004): Η υποστήριξη των ΗΠΑ στο Σχέδιο Ανάν ήταν πλήρης και ενεργή. Η Ουάσιγκτον το θεωρούσε ως την τελευταία ευκαιρία για την επίλυση του προβλήματος πριν από την ένταξη της Κύπρου στην ΕΕ. Η απόρριψη από τους Ελληνοκύπριους αποτέλεσε τη μεγαλύτερη διπλωματική απογοήτευση της περιόδου.

Συμπέρασμα

Συνολικά, η αμερικανική πολιτική για την Κύπρο, από το 1959 έως το 2004, χαρακτηρίστηκε από τη σύγκρουση συμφερόντων μεταξύ της ασφάλειας του ΝΑΤΟ (υποστηρίζοντας την Άγκυρα) και της αναγνώρισης της νομιμότητας της Κυπριακής Δημοκρατίας.

 

Αναζήτηση, συλλογή πληροφοριών και μετάφραση: Βίκτωρ Καραγιάννης

Επεξεργασία κειμένου (Τ.Ν)