Η Πολιτική των ΗΠΑ για το Κυπριακό: Μετά τον «Αττίλα»

Η Πολιτική των ΗΠΑ για το Κυπριακό: Μετά τον «Αττίλα» (1975–Σήμερα)

Μετά τη δεύτερη τουρκική εισβολή του Αυγούστου 1974, η πολιτική των ΗΠΑ απέναντι στην Κύπρο μετατοπίστηκε από την ενεργή διαχείριση της κρίσης στη διαχείριση του αδιεξόδου. Ο μόνιμος διπλωματικός στόχος της Ουάσιγκτον έγινε η προώθηση μιας Διζωνικής, Δικοινοτικής Ομοσπονδίας (ΔΔΟ) ως τη μόνη ρεαλιστική φόρμουλα για την επανένωση.

1. Η Στροφή στη Λύση της Ομοσπονδίας

Η βασική στρατηγική των ΗΠΑ υπαγορεύτηκε από την ανάγκη διατήρησης της ειρήνης μεταξύ των συμμάχων του ΝΑΤΟ, Ελλάδας και Τουρκίας, και την αναγνώριση των νέων τετελεσμένων.

• Αναγνώριση των Τετελεσμένων: Οι ΗΠΑ αναγνώρισαν de facto τον διαχωρισμό και την ύπαρξη ξεχωριστών διοικήσεων στο νησί. Η πολιτική τους επικεντρώθηκε στην αποτροπή περαιτέρω κλιμάκωσης και στην παγίωση της ειρήνης, παρά στην ανατροπή των στρατιωτικών τετελεσμένων.
• Προώθηση ΔΔΟ: Από τα μέσα της δεκαετίας του 1970, η ΔΔΟ έγινε ο μόνιμος διπλωματικός στόχος των ΗΠΑ και του ΟΗΕ. Τα έγγραφα υποδεικνύουν ότι η Ουάσιγκτον θεωρούσε τη ΔΔΟ ως τη μοναδική φόρμουλα ικανή να ικανοποιήσει τις βασικές απαιτήσεις ασφαλείας της Τουρκίας και τις ανάγκες των Τουρκοκυπρίων, διατηρώντας παράλληλα την ενότητα του κράτους.
• Συμφωνίες Υψηλού Επιπέδου (1977 & 1979): Οι ΗΠΑ υποστήριξαν σθεναρά τις συμφωνίες μεταξύ του Μακαρίου/Κυπριανού και του Ντενκτάς, οι οποίες έθεσαν τα θεμέλια για μια διζωνική και δικοινοτική ομοσπονδία, βασισμένη στην εδαφική αναπροσαρμογή και την ασφάλεια.

2. Το Εμπάργκο Όπλων και ο Ρόλος του Κογκρέσου

Η κρίση του 1974 οδήγησε σε σοβαρή ρήξη στις σχέσεις ΗΠΑ–Τουρκίας, λόγω της παρέμβασης του Κογκρέσου.

• Κρίση Σχέσεων ΗΠΑ–Τουρκίας: Μετά την εισβολή, το Κογκρέσο των ΗΠΑ επέβαλε εμπάργκο όπλων στην Τουρκία (1975), λόγω της χρήσης αμερικανικού εξοπλισμού για επιθετικούς σκοπούς. Τα έγγραφα της εποχής δείχνουν τον έντονο διχασμό μεταξύ του Κογκρέσου (που υποστήριζε την Κύπρο και την Ελλάδα) και της Κυβέρνησης Κίσινγκερ (που ήθελε την άρση του εμπάργκο για να αποκαταστήσει τις σχέσεις με την Τουρκία).
• Διπλωματική Ζημία: Το εμπάργκο θεωρήθηκε από την Τουρκία ως εχθρική πράξη και δεν οδήγησε σε ουσιαστικές παραχωρήσεις στην Κύπρο. Η άρση του το 1978, υπό τον Πρόεδρο Κάρτερ, απέτυχε να φέρει την Άγκυρα στο τραπέζι των ουσιαστικών παραχωρήσεων.

3. Η Μονομερής Ανακήρυξη (1983)

Η μονομερής ανακήρυξη του ψευδοκράτους το 1983 αντιμετωπίστηκε από τις ΗΠΑ με αυστηρή, αλλά συγκρατημένη αντίδραση.

• Επίσημη Στάση: Οι ΗΠΑ δεν αναγνώρισαν ποτέ την «Τουρκική Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρου». Η Ουάσιγκτον παρέμεινε δεσμευμένη στην αναγνώριση της Κυπριακής Δημοκρατίας ως της μόνης νόμιμης κυβέρνησης του νησιού.
• Αντίδραση: Η αμερικανική αντίδραση περιορίστηκε κυρίως σε διπλωματικές διαμαρτυρίες, αποφεύγοντας την επιβολή κυρώσεων κατά της Τουρκίας, προκειμένου να διατηρηθούν οι σχέσεις του ΝΑΤΟ.

4. Η Διπλωματική Εμπλοκή και το Σχέδιο Ανάν (2004)

Κατά τις επόμενες δεκαετίες, οι ΗΠΑ συνέχισαν να υποστηρίζουν τις προσπάθειες του ΟΗΕ, με κορυφαίο παράδειγμα το Σχέδιο Ανάν.

• Το Σχέδιο Annan (2004): Τα έγγραφα της εποχής δείχνουν την πλήρη και ενεργή υποστήριξη των ΗΠΑ στο Σχέδιο Ανάν, το οποίο προέβλεπε μια Ενωμένη Κυπριακή Δημοκρατία με διζωνική, δικοινοτική δομή.
• Στρατηγική Σημασία: Η Ουάσιγκτον άσκησε ισχυρές πιέσεις και στις δύο πλευρές, θεωρώντας το σχέδιο ως τη μοναδική ευκαιρία για επανένωση πριν από την ένταξη της Κύπρου στην ΕΕ.
• Απογοήτευση: Η απόρριψη του Σχεδίου από το 76% των Ελληνοκυπρίων στο δημοψήφισμα του 2004 αποτέλεσε μεγάλη απογοήτευση για την αμερικανική διπλωματία, οδηγώντας σε νέο αδιέξοδο.

Συνοψίζοντας, η αμερικανική πολιτική μετά το 1974 χαρακτηρίζεται από τη σταθερή προσήλωση στη λύση της Διζωνικής Δικοινοτικής Ομοσπονδίας και στην αποφυγή οποιασδήποτε δράσης που θα μπορούσε να διαταράξει τις σχέσεις με την Τουρκία, τον βασικό στρατηγικό εταίρο της στην περιοχή.

Η Αμερικανική Πολιτική Μετά το 2004: Στήριξη της Διαδικασίας

Μετά την απόρριψη του Σχεδίου Ανάν, η αμερικανική πολιτική για την Κύπρο εισήλθε σε μια φάση χαμηλότερης έντασης διπλωματικής εμπλοκής, αλλά με σταθερή υποστήριξη στις προσπάθειες του ΟΗΕ για την επανέναρξη των συνομιλιών. Η Ουάσιγκτον κράτησε μια διακριτική θέση, δίνοντας έμφαση στην κυριότητα της διαδικασίας από τους Κυπρίους, ενώ παράλληλα έθετε νέες στρατηγικές προτεραιότητες στην Ανατολική Μεσόγειο.

1. Ενθάρρυνση Συνομιλιών και Οικοδόμηση Εμπιστοσύνης

Η Ουάσιγκτον απέφυγε την επιβολή νέων σχεδίων, εστιάζοντας στην παροχή υποστήριξης στη διαδικασία του ΟΗΕ για τη λύση της Διζωνικής Δικοινοτικής Ομοσπονδίας (ΔΔΟ).

• Συνεχής Στήριξη: Οι ΗΠΑ στήριξαν τις διαπραγματεύσεις υψηλού επιπέδου που διεξήχθησαν μεταξύ των ηγετών των δύο κοινοτήτων, κυρίως μεταξύ των Προέδρων Δημήτρη Χριστόφια και Μεχμέτ Αλί Ταλάτ (2008-2012), καθώς και μεταξύ των Προέδρων Νίκου Αναστασιάδη και Μουσταφά Ακιντζί (2014-2017).
• Πρωτοβουλίες CBMs: Οι ΗΠΑ ενθάρρυναν συνεχώς τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης (CBMs), όπως η επανένωση αγνοουμένων και οι πρωτοβουλίες για διακοινοτική συνεργασία. Στόχος ήταν η μείωση της δυσπιστίας που είχε εκτοξευθεί μετά το 2004

2. Η Διάσκεψη στο Κραν Μοντανά (2017)

Η πιο σοβαρή και εντατική προσπάθεια για λύση μετά το 2004 ήταν η Διάσκεψη για την Κύπρο στο Κραν Μοντανά της Ελβετίας το 2017.

• Αμερικανική Συμμετοχή: Η αμερικανική παρουσία ήταν υψηλού επιπέδου, με εκπροσώπους του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, υπογραμμίζοντας τη σημασία που απέδιδαν οι ΗΠΑ στην επίλυση των κεφαλαίων της Ασφάλειας και των Εγγυήσεων. Οι ΗΠΑ πίεζαν για ένα σύστημα ασφαλείας που θα επέτρεπε την πλήρη αποχώρηση των τουρκικών στρατευμάτων σε εύλογο χρονικό διάστημα.
• Αιτία Αποτυχίας: Η κατάρρευση των συνομιλιών αποδόθηκε κυρίως στην αδυναμία συμφωνίας στο θέμα των εγγυητικών δικαιωμάτων της Τουρκίας και της μόνιμης παρουσίας στρατευμάτων. Η αποτυχία αυτή οδήγησε σε νέο, βαθύτερο αδιέξοδο, με τον ΟΗΕ να παγώνει τη διαδικασία.

3. Η Νέα Στρατηγική Εμβάθυνση και η Τουρκική Στροφή

Μετά το 2017 και την εμφάνιση της τουρκοκυπριακής ηγεσίας που υποστηρίζει τη λύση δύο κρατών, η αμερικανική πολιτική έχει προσαρμοστεί:

• Απόρριψη Λύσης Δύο Κρατών: Οι ΗΠΑ απορρίπτουν ρητά τη λύση δύο κρατών, δηλώνοντας ότι η ΔΔΟ παραμένει η μόνη αποδεκτή βάση για λύση, σύμφωνα με τα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.
• Στρατηγική Αναβάθμιση της Κυπριακής Δημοκρατίας: Τα τελευταία χρόνια, παρατηρείται σημαντική εμβάθυνση των σχέσεων μεταξύ των ΗΠΑ και της Κυπριακής Δημοκρατίας, ιδιαίτερα στους τομείς:
• Ενέργεια: Συνεργασία στο πλαίσιο του Eastern Mediterranean Gas Forum και στήριξη των ενεργειακών σχεδίων της Κύπρου.
• Ασφάλεια: Υπογραφή του MOU (Μνημονίου Συνεργασίας) για την ασφάλεια και την καταπολέμηση της τρομοκρατίας.
• Άρση Εμπάργκο Όπλων: Η μερική άρση του εμπάργκο όπλων των ΗΠΑ προς την Κυπριακή Δημοκρατία (από το 2020) αποτελεί την πιο απτή ένδειξη αυτής της στρατηγικής αναβάθμισης. Η κίνηση αυτή, αν και προκάλεσε την έντονη αντίδραση της Τουρκίας, θεωρήθηκε από τις ΗΠΑ ως μέσο ενίσχυσης της περιφερειακής ασφάλειας και διπλωματικής ισορροπίας.

Συνοψίζοντας, η αμερικανική πολιτική μετά το 2004 χαρακτηρίζεται από την εμμονή στη νομιμότητα του ΟΗΕ και τη ΔΔΟ, αλλά πλέον συνοδεύεται από την ενίσχυση των δεσμών ασφαλείας με την Κυπριακή Δημοκρατία, ως απάντηση στην αυξανόμενη τουρκική διεκδικητικότητα στην Ανατολική Μεσόγειο.

 

Αναζήτηση, συλλογή πληροφοριών και μετάφραση: Βίκτωρ Καραγιάννης

Επεξεργασία κειμένου (Τ.Ν)