Η εξέλιξη της κυπριακής κρίσης κατά την περίοδο 1968-1974

Η εξέλιξη της κυπριακής κρίσης κατά την περίοδο 1968-1974

Η περίοδος 1968-1974 ήταν μια φάση «σιωπηλής» στασιμότητας, κατά την οποία οι εντάσεις παρέμεναν υπό την επιφάνεια, ενώ οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους συνέχιζαν να πιέζουν για την επίτευξη ενός συμβιβασμού που θα σταθεροποιούσε τη νοτιοανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ. Αυτή η περίοδος κορυφώθηκε με την Κρίση του 1974 και τη διπλή τουρκική εισβολή.

Τα αποχαρακτηρισμένα αμερικανικά έγγραφα (κυρίως του Στέιτ Ντιπάρτμεντ και της CIA) ρίχνουν φως στη στάση των ΗΠΑ πριν και κατά τη διάρκεια της εισβολής.

Πολιτικό Αδιέξοδο και Δικοινοτικές Συνομιλίες (1968-1973)

Μετά την κρίση του 1967 και την αποχώρηση των ελληνικών στρατευμάτων, η κατάσταση στην Κύπρο εισήλθε σε μια φάση αδρανοποίησης, με τις δικοινοτικές συνομιλίες να αποτελούν το επίσημο πλαίσιο επίλυσης.

• Δικοινοτικές Συνομιλίες (Κληρίδης–Ντενκτάς): Οι ΗΠΑ υποστήριξαν τις συνομιλίες μεταξύ του Γλαύκου Κληρίδη (ως εκπροσώπου των Ελληνοκυπρίων) και του Ραούφ Ντενκτάς (ως εκπροσώπου των Τουρκοκυπρίων) που ξεκίνησαν το 1968. Οι ΗΠΑ θεωρούσαν τις συνομιλίες ως την μόνη βιώσιμη μέθοδο για την επίτευξη μιας λύσης. Ωστόσο, τα έγγραφα επιβεβαιώνουν ότι οι συνομιλίες βρισκόντουσαν σε πλήρες αδιέξοδο μέχρι τις αρχές του 1974.
• Πιέσεις κατά του Μακαρίου: Τα έγγραφα υποδεικνύουν την αυξανόμενη απογοήτευση της Ουάσιγκτον και της Άγκυρας με τον Πρόεδρο Μακάριο. Η πολιτική του Μακαρίου για ένα ενιαίο κράτος (που απέκλειε τη διχοτόμηση ή την Ένωση με αντάλλαγμα) και η χρήση του Κινήματος των Αδεσμεύτων για τη διεθνοποίηση του προβλήματος, θεωρούνταν αντι-ΝΑΤΟϊκή.
• Η Επιστροφή του Γρίβα: Η μυστική επιστροφή του Στρατηγού Γεώργιου Γρίβα στην Κύπρο τον Αύγουστο του 1971 και η ίδρυση της παραστρατιωτικής οργάνωσης ΕΟΚΑ Β' δημιούργησαν μια εσωτερική, ενδο-ελληνοκυπριακή απειλή, στρεφόμενη κατά του Μακαρίου και υπέρ της Ένωσης (Ενώσεως). Οι εκθέσεις της CIA παρακολουθούσαν στενά την κλιμάκωση της έντασης μεταξύ του Μακαρίου και των εθνικιστικών στοιχείων που υποστηρίζονταν από τη Χούντα των Αθηνών.

Η Τελική Έκρηξη (Ιούλιος–Αύγουστος 1974)

Τα αποχαρακτηρισμένα αρχεία, ιδίως εκείνα που σχετίζονται με την κυβέρνηση Νίξον/Φορντ και τον Υπουργό Εξωτερικών Χένρι Κίσινγκερ, αποτελούν την πιο κρίσιμη πηγή πληροφοριών για το 1974.

1. Το Πραξικόπημα κατά του Μακαρίου (15 Ιουλίου 1974)

• Αποτυχία Πληροφοριών: Τα έγγραφα αποκαλύπτουν ότι η Υπηρεσία Πληροφοριών των ΗΠΑ (CIA) δεν προέβλεψε την πιθανότητα ενός πραξικοπήματος υποστηριζόμενου από την ελληνική Χούντα κατά του Μακαρίου, αν και υπήρχαν ρητές προειδοποιήσεις για την κλιμάκωση της αντιπαράθεσης μεταξύ Μακαρίου και του επικεφαλής της Χούντας, Ιωαννίδη.
• Η Στάση των ΗΠΑ: Μετά το πραξικόπημα, οι ΗΠΑ, μέσω του Κίσινγκερ, εστίασαν αμέσως στην αποτροπή του πολέμου μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας. Η αρχική στάση ήταν ουδέτερη ως προς το πραξικόπημα, με τον Κίσινγκερ να βλέπει την απομάκρυνση του Μακαρίου ως πιθανό άνοιγμα για διευθέτηση (μια άποψη που δέχθηκε έντονη κριτική εκ των υστέρων).

2. Η Πρώτη Τουρκική Εισβολή (Αττίλας Ι – 20 Ιουλίου 1974)

• Ενεργός Προειδοποίηση: Τα έγγραφα δείχνουν ότι η κοινότητα πληροφοριών των ΗΠΑ προειδοποίησε ρητά τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής για τον επικείμενο τουρκικό σχεδιασμό εισβολής, συμπεριλαμβανομένης της ημερομηνίας (20 Ιουλίου).
• Η Διπλωματία Sisco: Ο Υφυπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Joseph Sisco, στάλθηκε σε μια αποστολή-αστραπή σε Αθήνα και Άγκυρα. Οι συνομιλίες του με τον Τούρκο πρωθυπουργό Ετσεβίτ απέτυχαν να αποτρέψουν την εισβολή, με τον Ετσεβίτ να επικαλείται το δικαίωμα εγγύησης της Συνθήκης του 1960.
• Ρόλος Κίσινγκερ: Ο Κίσινγκερ άσκησε μεγάλες πιέσεις για άμεση κατάπαυση του πυρός, συμμετέχοντας στις Συνομιλίες της Γενεύης μαζί με τη Βρετανία και την Τουρκία. Οι ΗΠΑ φοβόντουσαν την κατάρρευση της νοτιοανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ και την άνοδο του αντιαμερικανισμού σε Ελλάδα και Κύπρο.

3. Η Δεύτερη Τουρκική Εισβολή (Αττίλας ΙΙ – Αύγουστος 1974)

• Αποτυχία της Γενεύης: Τα έγγραφα δείχνουν ότι η αποτυχία των συνομιλιών της Γενεύης (όπου οι Τούρκοι ζήτησαν γεωγραφική ομοσπονδία / διχοτόμηση) οδήγησε στην απόφαση της Τουρκίας να πραγματοποιήσει τη δεύτερη και πιο εκτεταμένη στρατιωτική επιχείρηση τον Αύγουστο του 1974.
• Παραίτηση Νίξον: Η κρίση συνέβη σε μια περίοδο πολιτικού χάους στην Ουάσιγκτον (παραίτηση Νίξον, ανάληψη Φορντ), γεγονός που περιόρισε την ικανότητα των ΗΠΑ για συντονισμένη και αποφασιστική δράση.
• Εμπάργκο Όπλων: Η επακόλουθη επιβολή εμπάργκο όπλων στην Τουρκία από το Κογκρέσο των ΗΠΑ (λόγω της χρήσης αμερικανικού στρατιωτικού εξοπλισμού για επιθετικούς σκοπούς) δημιούργησε μια σοβαρή κρίση στις σχέσεις ΗΠΑ–Τουρκίας, αλλά δεν ανέτρεψε τα στρατιωτικά τετελεσμένα στην Κύπρο.

Συνολικά, τα έγγραφα για την περίοδο 1968-1974 καταδεικνύουν ότι οι ΗΠΑ, αν και δεν ενθάρρυναν ενεργά την εισβολή, απέτυχαν να προβλέψουν το πραξικόπημα και δεν μπόρεσαν να χρησιμοποιήσουν την επιρροή τους για να αποτρέψουν τη δεύτερη τουρκική επίθεση ή να ανατρέψουν τα στρατιωτικά τετελεσμένα, δίνοντας προτεραιότητα στη διατήρηση του ΝΑΤΟ έναντι της κυπριακής κυριαρχίας.

 

Αναζήτηση, συλλογή πληροφοριών και μετάφραση: Βίκτωρ Καραγιάννης

Επεξεργασία κειμένου (Τ.Ν)