Αμερικανική Πολιτική στην Κύπρο (1959-1974)

Συνοπτική Ανακεφαλαίωση: Αμερικανική Πολιτική στην Κύπρο (1959-1974)

Ουσιαστικά, η πολιτική των ΗΠΑ προς την Κύπρο καθορίστηκε από δύο σταθερές προτεραιότητες που σχετίζονταν με τον Ψυχρό Πόλεμο, και όχι με την εσωτερική σταθερότητα ή την εδαφική ακεραιότητα του νησιού.

Οι Δύο Κύριοι Στρατηγικοί Στόχοι

1.     Διατήρηση της Συνοχής του ΝΑΤΟ: Ο υπέρτατος στόχος ήταν η αποτροπή πολέμου μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας. Η Κυπριακή διαμάχη θεωρήθηκε πρωτίστως ως ένας παράγοντας που διέλυε τη νοτιοανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ.

2.     Αποτροπή Κομμουνιστικής/Σοβιετικής Επίδρασης: Οι ΗΠΑ επιδίωξαν να αποτρέψουν τον Πρόεδρο Μακάριο από το να στρέψει το νησί προς τον σοβιετικό ή τον Αδέσμευτο χώρο, διασφαλίζοντας παράλληλα τη συνέχιση των στρατηγικών εγκαταστάσεων (π.χ. βρετανικές βάσεις και αμερικανικοί σταθμοί παρακολούθησης).

Φάσεις της Αμερικανικής Εμπλοκής

1. Περίοδος Εγκαθίδρυσης και Δυσλειτουργίας (1959–1963)

• Στάση: Περιορισμένη παρέμβαση. Οι ΗΠΑ εστίασαν στην παρακολούθηση της δυσλειτουργικής συνταγματικής τάξης που προέκυψε από τις Συμφωνίες Ζυρίχης–Λονδίνου, εκφράζοντας ανησυχία για τον ανεξάρτητο ρόλο του Μακαρίου.
• Καταλύτης: Η κατάρρευση του Συντάγματος και η διακοινοτική βία του Δεκεμβρίου 1963 μετέτρεψαν το πρόβλημα από εσωτερικό σε διεθνή κρίση του ΝΑΤΟ.

2. Περίοδος Άμεσης Επέμβασης (1964–1967)

• Στόχος: Άμεση εκτόνωση της κρίσης.
• Βασικές Ενέργειες:
• Επιστολή Τζόνσον (1964): Απευθείας, αυστηρή παρέμβαση στην Τουρκία για την αποτροπή εισβολής, απαγορεύοντας τη χρήση αμερικανικού εξοπλισμού.
• Σχέδια Acheson (1964): Προώθηση λύσης Ένωσης (με την Ελλάδα) με εδαφικό αντάλλαγμα (βάση) στην Τουρκία, θεωρούμενη ως η καλύτερη λύση για τη σταθερότητα του ΝΑΤΟ. Ο Μακάριος απέρριψε τα σχέδια.
• Κρίση 1967: Με την μεσολάβηση Vance, επιτεύχθηκε η αποχώρηση των ελληνικών στρατευμάτων (που είχαν εισέλθει παράνομα), μετριάζοντας την τουρκική απειλή εισβολής.

3. Περίοδος Αδιεξόδου (1968–1973)

• Στάση: Διακριτική υποστήριξη των Δικοινοτικών Συνομιλιών (Κληρίδης–Ντενκτάς), ενώ παράλληλα αυξάνονταν οι ανησυχίες για την αντι-ΝΑΤΟϊκή πολιτική του Μακαρίου και την εσωτερική σύγκρουση με την ΕΟΚΑ Β' και τη Χούντα των Αθηνών.
• Πρόβλημα: Το πρόβλημα της Κύπρου παρέμεινε άλυτο και εντάχθηκε στην ευρύτερη πολιτική κρίση της Ανατολικής Μεσογείου.

4. Η Κρίση του 1974

• Στάση: Οι ΗΠΑ, υπό τον Χένρι Κίσινγκερ, εστίασαν κυρίως στην αποτροπή της κατάρρευσης του ΝΑΤΟ και της ευρύτερης ανάφλεξης, λειτουργώντας ως μεσολαβητής.
• Αποτυχίες: Τα έγγραφα υποδεικνύουν την αποτυχία πρόβλεψης του πραξικοπήματος της 15ης Ιουλίου και την αδυναμία των ΗΠΑ να αποτρέψουν τη δεύτερη τουρκική στρατιωτική επιχείρηση τον Αύγουστο, η οποία εδραίωσε τη διχοτόμηση. Η προτεραιότητα του ΝΑΤΟ υπερίσχυσε της πίεσης προς την Τουρκία.

 

Αναζήτηση, συλλογή πληροφοριών και μετάφραση: Βίκτωρ Καραγιάννης

Επεξεργασία κειμένου (Τ.Ν)