Πολιτική και Οικονομική Κατάσταση στην Κύπρο (1959-1974)

Πολιτική και Οικονομική Κατάσταση στην Κύπρο (1959-1974)

Οι εκθέσεις της CIA και τα State Department Cable News Service (SCNC) παρείχαν μια συνεχή ανάλυση της εσωτερικής κατάστασης, πέρα από τις διεθνείς κρίσεις.

1. Η Πολιτική Κυριαρχία του Μακαρίου

• Ο Κεντρικός Άξονας: Τα έγγραφα τονίζουν ότι ο Πρόεδρος Αρχιεπίσκοπος Μακάριος ήταν η αδιαμφισβήτητη κεντρική φιγούρα της ελληνοκυπριακής πολιτικής ζωής, από την ανεξαρτησία μέχρι το 1974. Θεωρούνταν ευρέως ως εθνικός ηγέτης και εθνομάρτυρας.
• Ανεξάρτητη Πολιτική: Η Ουάσιγκτον και η CIA σημείωναν με ανησυχία την «μη ευθυγράμμιση» (non-alignment) της εξωτερικής πολιτικής του Μακαρίου. Η Κύπρος συμμετείχε ενεργά στο Κίνημα των Αδεσμεύτων (Non-Aligned Movement) και διατηρούσε καλές σχέσεις με την Ανατολική Ευρώπη και τη Σοβιετική Ένωση, κάτι που αντιβαίνει στους στόχους των ΗΠΑ.
• Αποτροπή Κομμουνισμού: Παρότι ο Μακάριος διατηρούσε συμμαχικές σχέσεις με το ΑΚΕΛ (το ισχυρό Κομμουνιστικό Κόμμα της Κύπρου), η CIA εκτιμούσε ότι ο ίδιος δεν ήταν κομμουνιστής. Η στρατηγική του ήταν να «ελέγχει» το ΑΚΕΛ ενσωματώνοντάς το στο πολιτικό σύστημα, αντί να προσπαθεί να το εξοντώσει, κάτι που ήταν πηγή συνεχούς ανησυχίας για τις ΗΠΑ.

2. Η Δυναμική των Κοινοτήτων και η Στρατιωτικοποίηση

• Ελληνοκυπριακή Στρατιωτική Υπεροχή (μετά το 1963): Μετά την κατάρρευση του Συντάγματος και την αποχώρηση των Τουρκοκυπρίων από την κυβέρνηση, τα έγγραφα επιβεβαιώνουν ότι οι Ελληνοκύπριοι απέκτησαν πλήρη έλεγχο της λειτουργικής κυβέρνησης, της αστυνομίας και του εθνικού στρατού.
• Οικονομική Απομόνωση Τουρκοκυπρίων: Οι εκθέσεις κατέγραφαν λεπτομερώς τις δυσκολίες διαβίωσης των Τουρκοκυπρίων που είχαν συγκεντρωθεί στους θύλακες (enclaves). Η CIA σημείωνε ότι οι θύλακες εξαρτιόνταν σχεδόν αποκλειστικά από την οικονομική βοήθεια από την Τουρκία. Αυτό το γεγονός ενίσχυσε τη διοικητική και στρατιωτική τους εξάρτηση από την Άγκυρα, ενισχύοντας τη διχοτομική τάση.
• Εσωτερική Σύγκρουση (1971-1974): Τα έγγραφα παρακολουθούσαν την εμφάνιση και τη δράση της ΕΟΚΑ Β' και την αυξανόμενη ένταση μεταξύ του Μακαρίου και του Γρίβα/Χούντας. Αυτή η εσωτερική σύγκρουση (η οποία περιλάμβανε και την απόπειρα δολοφονίας του Μακαρίου και την απαγωγή του Υπουργού Γεωργίας) εκτιμήθηκε ότι αποσπούσε την προσοχή της Λευκωσίας από το διεθνές πρόβλημα και έκανε το κράτος ευάλωτο.

3. Η Οικονομική Ανάπτυξη

• Ανάπτυξη Μετά το 1960: Παρά τη συνταγματική κρίση, τα αμερικανικά έγγραφα αναγνώριζαν την εντυπωσιακή οικονομική ανάπτυξη της Κυπριακής Δημοκρατίας, ειδικά στον τομέα των υπηρεσιών, του τουρισμού και της γεωργίας (εσπεριδοειδή).
• Ρόλος των Βάσεων: Η οικονομία ωφελήθηκε σημαντικά από τις δαπάνες των Βρετανικών Κυρίαρχων Βάσεων (SBAs).
• Αμερικανική Επένδυση: Όπως αναφέρθηκε προηγουμένως, η Cyprus Mines Corporation (Αμερικανική Εταιρεία Ορυχείων Κύπρου) ήταν η μεγαλύτερη μεμονωμένη φορολογούμενη οντότητα στο νησί, υπογραμμίζοντας το άμεσο οικονομικό ενδιαφέρον των ΗΠΑ για τη σταθερότητα της χώρας.

Συνολικά, η εσωτερική εικόνα που σκιαγραφούν τα έγγραφα είναι αυτή ενός κράτους με μια ισχυρή οικονομία και μια κεντρική, αλλά αμφιλεγόμενη, ηγεσία (Μακάριος), το οποίο ταλανίζεται από διαρκή κοινοτική δυσπιστία και εσωτερικό πολιτικό διχασμό, καθιστώντας το στρατηγικά ασταθές για το ΝΑΤΟ.

 

Αναζήτηση, συλλογή πληροφοριών και μετάφραση: Βίκτωρ Καραγιάννης

Επεξεργασία κειμένου (Τ.Ν)