Αμερικανική Πολιτική κατά την Κρίση (1963-1964)

Αμερικανική Πολιτική κατά την Κρίση (1963-1964)

Η στάση των ΗΠΑ μετατράπηκε από την παθητική υποστήριξη του status quo στην ενεργή "πυρόσβεση" μιας κρίσης που απειλούσε να καταρρεύσει το νοτιοανατολικό πλευρό του ΝΑΤΟ.

1. Πρωταρχικοί Στόχοι και Ανησυχίες

• Αποτροπή Ελληνοτουρκικού Πολέμου: Αυτός ήταν ο υπέρτατος στόχος. Η κλιμάκωση της διακοινοτικής βίας και οι απειλές τουρκικής στρατιωτικής επέμβασης (βάσει της Συνθήκης Εγγυήσεως) θα οδηγούσαν σε πόλεμο μεταξύ των δύο συμμάχων του ΝΑΤΟ, κάτι που οι ΗΠΑ θεωρούσαν απαράδεκτο εν μέσω Ψυχρού Πολέμου.
• Αποφυγή Σοβιετικής Εμπλοκής: Η διεθνοποίηση της κρίσης από τον Πρόεδρο Μακάριο, ο οποίος ζήτησε βοήθεια από τη Σοβιετική Ένωση και τα κράτη του Κινήματος των Αδεσμεύτων, κλιμάκωσε τις ανησυχίες των ΗΠΑ για αύξηση της κομμουνιστικής επιρροής στο νησί.
• Διατήρηση Στρατηγικών Εγκαταστάσεων: Η διασφάλιση της συνεχούς λειτουργίας των αμερικανικών εγκαταστάσεων επικοινωνίας και των βρετανικών Κυρίαρχων Βάσεων (SBA) στην Κύπρο παρέμενε σταθερό στρατηγικό συμφέρον.

2. Στρατιωτική Κλιμάκωση και Διπλωματική Αντίδραση

• Ξέσπασμα Βίας (Δεκέμβριος 1963): Μετά την απόρριψη των «Δεκατριών Προτάσεων» του Μακαρίου, η βία ξέσπασε, με τις καλά οργανωμένες ελληνοκυπριακές δυνάμεις να αποκτούν γρήγορα το πλεονέκτημα και τους Τουρκοκύπριους να αποχωρούν ή να εκδιώκονται σε θύλακες. Η συνταγματική τάξη κατέρρευσε de facto.
• Βρετανική Παρέμβαση και Παραίτηση: Αρχικά, οι ΗΠΑ ανέμεναν από τη Βρετανία να διαχειριστεί την κατάσταση. Όταν η Βρετανία κατέστησε σαφές ότι θα αποδέσμευε στρατιωτικά και πολιτικά, οι ΗΠΑ αποφάσισαν να αναλάβουν δράση.
• Αποστολή George Ball (Ιανουάριος-Ιούνιος 1964): Ο Υφυπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, George Ball, στάλθηκε ως απεσταλμένος για να μεσολαβήσει. Οι προσπάθειές του, καθώς και αυτές του Γερουσιαστή J. William Fulbright, απέτυχαν να βρουν λύση.
• Η «Επιστολή Τζόνσον» (Ιούνιος 1964): Η πιο δραματική στιγμή της κρίσης. Όταν η Τουρκία απείλησε με στρατιωτική εισβολή για να προστατεύσει την τουρκοκυπριακή κοινότητα, ο Πρόεδρος των ΗΠΑ, Λίντον Τζόνσον, απέστειλε μια αυστηρή και απερίφραστη επιστολή στον Τούρκο Πρωθυπουργό Ισμέτ Ινονού. Η επιστολή:
• Προειδοποιούσε ότι μια τουρκική κίνηση θα μπορούσε να προκαλέσει σοβιετική επέμβαση.
• Απαγόρευε τη χρήση οποιουδήποτε στρατιωτικού εξοπλισμού που είχε προμηθευτεί η Τουρκία από τις ΗΠΑ για εισβολή στην Κύπρο χωρίς προηγούμενη έγκριση των ΗΠΑ.
• Η επιστολή υποχρέωσε την Τουρκία να ακυρώσει τα σχέδια εισβολής της εκείνη τη στιγμή.

3. Προσπάθειες Επίλυσης (Σχέδια Acheson)

• Σκοπός: Οι ΗΠΑ προώθησαν ενεργά λύσεις που θα απομάκρυναν την Κύπρο από τη διεθνή ατζέντα και θα μείωναν την ένταση μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας.
• Η Μεσολάβηση Acheson (Ιούνιος-Σεπτέμβριος 1964): Ο πρώην Υπουργός Εξωτερικών, Dean Acheson, ηγήθηκε των συνομιλιών στη Γενεύη με την Ελλάδα και την Τουρκία. Τα σχέδιά του (γνωστά ως «Σχέδια Acheson») επικεντρώθηκαν στην:
• Ένωση (Enosis) της Κύπρου με την Ελλάδα.
• Αντιστάθμιση προς την Τουρκία με την παραχώρηση μιας τουρκοκυπριακής βάσης ή περιοχής στην Κύπρο.
• Αποχώρηση του Μακαρίου.
• Αποτυχία: Τα σχέδια απέτυχαν επειδή:
• Η Τουρκία και η Ελλάδα διαφωνούσαν ως προς το ακριβές αντάλλαγμα.
• Ο Μακάριος αντιτάχθηκε σθεναρά στην οποιαδήποτε λύση που προέβλεπε «διπλή Ένωση» ή παραχώρηση εδαφικής βάσης στην Τουρκία, καθώς και στην πολιτική του εξουδετέρωση.
• Οι ΗΠΑ θεωρούσαν ότι η Ένωση με αντάλλαγμα ήταν η καλύτερη λύση για τα συμφέροντα του ΝΑΤΟ, αλλά απέτυχαν να πείσουν την κυβέρνηση Παπανδρέου στην Ελλάδα.

4. Εισροή Όπλων και Διεθνοποίηση

• Η κρίση οδήγησε σε μαζική στρατιωτικοποίηση του νησιού, με την εισροή όπλων και δυνάμεων τόσο από την Ελλάδα όσο και από την Τουρκία προς τις αντίστοιχες κοινότητες.
• Τον Μάρτιο του 1964, το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ εξουσιοδότησε την εγκατάσταση της Ειρηνευτικής Δύναμης των Ηνωμένων Εθνών στην Κύπρο (UNFICYP) , η οποία συνέβαλε στη σταδιακή μείωση της βίας μετά τον Αύγουστο του 1964, αν και οι σχέσεις παρέμειναν τεταμένες.

 

Αναζήτηση, συλλογή πληροφοριών και μετάφραση: Βίκτωρ Καραγιάννης

Επεξεργασία κειμένου (Τ.Ν)