Η Αμερικανική Αντίληψη για την ΕΟΚΑ

Η ΕΟΚΑ, οι Αμερικανικές Υπηρεσίες Πληροφοριών και η Κυπριακή Κρίση (1955–1959): Μια Αποχαρακτηρισμένη Οπτική

Αυτό το άρθρο συνθέτει πληροφορίες σχετικά με την οργάνωση της ΕΟΚΑ (Εθνική Οργάνωσις Κυπρίων Αγωνιστών) κατά την περίοδο 1955–1959, εστιάζοντας στην οπτική γωνία και τις ενέργειες της κυβέρνησης των ΗΠΑ και της CIA, όπως καταγράφονται σε αποχαρακτηρισμένα αμερικανικά έγγραφα.

Ι. Η Αμερικανική Αντίληψη για την ΕΟΚΑ

Τα αποχαρακτηρισμένα έγγραφα των ΗΠΑ, κυρίως από τη σειρά Foreign Relations of the United States (FRUS) του Στέιτ Ντιπάρτμεντ και τις ενημερώσεις της CIA, αντιμετώπιζαν την ΕΟΚΑ όχι απλώς ως μια τοπική εξέγερση, αλλά ως μια κρίσιμη απειλή για την περιφερειακή σταθερότητα.

• Χαρακτηρισμός: Η ΕΟΚΑ χαρακτηριζόταν με συνέπεια ως «τρομοκρατική/αντάρτικη οργάνωση» που χρησιμοποιούσε τη βία και τις δολιοφθορές για την επίτευξη της Ένωσης με την Ελλάδα και τον τερματισμό της βρετανικής αποικιοκρατίας.
• Στόχοι: Στους στόχους της ΕΟΚΑ περιλαμβάνονταν Βρετανοί στρατιωτικοί και αποικιακοί αξιωματούχοι, Τουρκοκύπριοι αστυνομικοί και Ελληνοκύπριοι «συνεργάτες».
• Αναγνώριση Ηγεσίας: Οι αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών γνώριζαν πλήρως τη διπλή ηγεσία: τον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο Γ' ως την πολιτική φυσιογνωμία και τον Συνταγματάρχη Γεώργιο Γρίβα («Διγενής») ως τον στρατιωτικό διοικητή της μαχητικής οργάνωσης.

ΙΙ. Η Απειλή για τα Συμφέροντα των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ

Η κύρια ανησυχία των ΗΠΑ ήταν η αποσταθεροποιητική επίδραση της εκστρατείας της ΕΟΚΑ στη Συμμαχία του ΝΑΤΟ:

• Ενότητα του ΝΑΤΟ: Οι ενέργειες της ΕΟΚΑ τροφοδότησαν σοβαρές εντάσεις και συγκρούσεις μεταξύ των συμμάχων του ΝΑΤΟ: του Ηνωμένου Βασιλείου, της Ελλάδας και της Τουρκίας. Οι Αμερικανοί ιθύνοντες έβλεπαν αυτό ως άμεση απειλή για τη συνοχή και τις αμυντικές ικανότητες της Νότιας Πτέρυγας της συμμαχίας έναντι της Σοβιετικής Ένωσης.
• Κλιμάκωση της Βίας: Οι αναφορές της CIA σημείωναν την επικίνδυνη κλιμάκωση σε διακοινοτική σύγκρουση, όπου η βρετανική εξάρτηση από τους Τουρκοκύπριους αστυνομικούς για την αντιμετώπιση της ΕΟΚΑ αναπόφευκτα ενέτεινε την τουρκοκυπριακή αντιβία (ΤΜΤ).
• Περιστατικό CIA: Ο θάνατος του στελέχους της CIA, William P. Boteler, τον Ιούνιο του 1955 από βόμβα της ΕΟΚΑ (αν και ο Γρίβας αρνήθηκε τη σκόπιμη στόχευση Αμερικανών) υπογράμμισε το περιβάλλον υψηλού κινδύνου στο οποίο δρούσαν τα αμερικανικά στελέχη και την άμεση συνάφεια της σύγκρουσης με τις ΗΠΑ.

ΙΙΙ. Η Πολιτική των ΗΠΑ και η Διαχείριση της Κρίσης

Η πολιτική της αμερικανικής κυβέρνησης ήταν μια πολιτική διπλωματικής μεσολάβησης και πίεσης, παρά άμεσης παρέμβασης στις συγκρούσεις.

• Ρόλος Διαμεσολάβησης: Οι ΗΠΑ επεδίωξαν να επιλύσουν τη διαφορά πιέζοντας το Ηνωμένο Βασίλειο να βρει μια συνταγματική λύση και ταυτόχρονα πιέζοντας την Ελλάδα να καταδικάσει τη βία της ΕΟΚΑ.
• Διπλωματική Πίεση: Αμερικανοί αξιωματούχοι τόνιζαν επανειλημμένα στις ελληνικές αρχές ότι η «τρομοκρατία» της ΕΟΚΑ «έβλαπτε τη διεθνή θέση της Ελλάδας» και εμπόδιζε τις διπλωματικές προσπάθειες.
• Ελληνικές Αρνητικές Διαψεύσεις: Τα αμερικανικά έγγραφα κατέγραψαν ότι η ελληνική κυβέρνηση, υπό τον Πρωθυπουργό Καραμανλή, διέψευδε κατηγορηματικά οποιαδήποτε εμπλοκή στη βία της ΕΟΚΑ, αποδίδοντας την κρίση στη βρετανική αποικιακή πολιτική.

Ουσιαστικά, οι ΗΠΑ αντιμετώπισαν την ΕΟΚΑ ως πολιτική ευθύνη που έθετε σε κίνδυνο τη δομή της συμμαχίας τους, εστιάζοντας τις προσπάθειές τους στην αποκατάσταση της συνοχής του ΝΑΤΟ μέσω διπλωματικών μέσων.

 

Αναζήτηση, συλλογή πληροφοριών και μετάφραση: Βίκτωρ Καραγιάννης

Επεξεργασία κειμένου (Τ.Ν)