Η Διασκεπτική του 1948 στα Έγγραφα των ΗΠΑ

Η Συμβουλευτική Συνέλευση του 1948 στα Έγγραφα των ΗΠΑ

Τα αποχαρακτηρισμένα αμερικανικά έγγραφα από το 1948 δεν περιέχουν λεπτομερή, εστιασμένη ανάλυση της Διαβουλευτικής/Συμβουλευτικής Συνέλευσης που συγκλήθηκε από τη βρετανική αποικιακή κυβέρνηση. Για το Στέιτ Ντιπάρτμεντ των ΗΠΑ και την κοινότητα των υπηρεσιών πληροφοριών, το κύριο ενδιαφέρον για την Κύπρο το 1948 ήταν αυστηρά γεωπολιτικό και στρατιωτικό, σχετικό με τον αναδυόμενο Ψυχρό Πόλεμο και τη στρατηγική αξία του νησιού για το Ηνωμένο Βασίλειο.

Οι αναφορές στη Συνέλευση γίνονται παρεμπιπτόντως, χρησιμεύοντας ως πλαίσιο για το ευρύτερο ζήτημα της συνοχής του ΝΑΤΟ και την άνοδο του κινήματος της Ένωσης.

1. Αναγνώριση της Αποτυχίας

Τα έγγραφα των ΗΠΑ αναγνωρίζουν ότι η βρετανική συνταγματική προσφορά και η ίδια η Συνέλευση ήταν καταδικασμένες σε αποτυχία εξαρχής, διότι απέκλειαν τη θεμελιώδη απαίτηση της ελληνοκυπριακής πλειοψηφίας: την Ένωση με την Ελλάδα (Enosis).

• Η Βρετανική Στάση: Τα αρχεία των ΗΠΑ σημείωσαν τη βρετανική θέση, όπως δηλώθηκε ρητά από αποικιακούς αξιωματούχους, ότι «Δεν προβλέπεται καμία αλλαγή στην κυριαρχία του νησιού». Αυτή η άρνηση συζήτησης της Ένωσης καθιστούσε κάθε προσφορά αυτοκυβέρνησης απαράδεκτη για την ελληνοκυπριακή ηγεσία.
• Η Απόρριψη: Τα έγγραφα επιβεβαιώνουν ότι η συνταγματική προσφορά τελικά «απορρίφθηκε από τους Κυπρίους». Η ελληνοκυπριακή ηγεσία, ιδίως η εκκλησιαστική ιεραρχία και το Κομμουνιστικό κόμμα (ΑΚΕΛ), θεώρησαν την αυτοκυβέρνηση υπό τη συνεχιζόμενη βρετανική κυριαρχία ως εκτροπή από τον εθνικό τους στόχο της Ένωσης.

Βασικό Συμπέρασμα: Οι ΗΠΑ αντιλήφθηκαν ότι η Συνέλευση απέτυχε όχι επειδή η προσφορά ήταν ανεπαρκής για τη βασική διακυβέρνηση, αλλά επειδή οι Ελληνοκύπριοι θεωρούσαν το συνταγματικό ζήτημα «ταυτόσημο» με το ζήτημα της ένωσης με την Ελλάδα (Πηγή 2.4).

2. Ο Ρόλος του Κομμουνιστικού Κόμματος (ΑΚΕΛ)

Τα αρχεία των ΗΠΑ, που επικεντρώνονταν πάντα στην ανάσχεση του Κομμουνισμού, σημείωσαν συγκεκριμένα τον ρόλο του επιδραστικού κυπριακού Κομμουνιστικού Κόμματος, του ΑΚΕΛ, στην κατάρρευση της Συνέλευσης:

• Θέση του ΑΚΕΛ: Το ΑΚΕΛ συμμετείχε αρχικά στη Συνέλευση, αλλά αργότερα αποχώρησε. Η κίνησή του θεωρήθηκε από τους αναλυτές ότι καθοδηγήθηκε από έναν υπολογισμό για ανάκτηση πολιτικού κύρους μετά από εσωτερικές πολιτικές ήττες και για ευθυγράμμιση με το κυρίαρχο αίσθημα της Ένωσης που απέρριπτε τη βρετανική προσφορά (Πηγή 2.4).
• Αποχώρηση: Η τελική άρνηση των Ελλήνων μελών (συμπεριλαμβανομένων εκείνων του ΑΚΕΛ) να συνεργαστούν, μετά την απόρριψη των αιτημάτων τους για «πλήρη εσωτερική αυτονομία» από τους Βρετανούς, οδήγησε στη διάλυση της Συνέλευσης.

3. Υποταγή στη Στρατηγική του Ψυχρού Πολέμου

Η αποτυχία της Συμβουλευτικής Συνέλευσης χρησίμευσε ως έγκαιρη προειδοποίηση για τις ΗΠΑ ότι το Κυπριακό ζήτημα μετατρεπόταν ταχέως σε ελληνοτουρκική διαμάχη που απειλούσε τη δυτική ασφάλεια.

• Βάρος στο ΝΑΤΟ: Η έλλειψη διευθέτησης στην Κύπρο (όπως αποδείχθηκε από την αποτυχία της Συνέλευσης) ήταν ένας παράγοντας στην απόφαση των ΗΠΑ να καθυστερήσουν αρχικά την είσοδο της Ελλάδας και της Τουρκίας στο ΝΑΤΟ (εντάχθηκαν το 1952). Οι ΗΠΑ έβλεπαν την άλυτη σύγκρουσή τους ως βαρίδι που θα μπορούσε να αποσταθεροποιήσει τη συμμαχία (Πηγή 2.5).
• Στρατηγική Επιταγή: Οι Αμερικανοί ιθύνοντες υποστήριξαν την ανάγκη του Ηνωμένου Βασιλείου να διατηρήσει τον «πλήρη και αδιαμφισβήτητο έλεγχο» της Κύπρου για στρατηγικούς λόγους, ειδικά καθώς το Ηνωμένο Βασίλειο ετοιμαζόταν να αποσύρει δυνάμεις από τη Ζώνη της Διώρυγας του Σουέζ. Οι ΗΠΑ επιθυμούσαν η βρετανική κυριαρχία στο νησί «να μην διαταραχθεί με κανέναν τρόπο υπό τις παρούσες συνθήκες» (Πηγή 2.5).

Εν κατακλείδι, η Διαβουλευτική Συνέλευση αναφέρεται στα έγγραφα των ΗΠΑ ως συγκεκριμένη απόδειξη ότι, μέχρι το 1948, η πολιτική πόλωση στο νησί είχε ολοκληρωθεί, και η ελληνοκυπριακή ηγεσία έδινε προτεραιότητα στην Ένωση έναντι οποιασδήποτε μορφής εσωτερικής αυτοκυβέρνησης προσφερόταν από την αποικιακή δύναμη.

 

Αναζήτηση, συλλογή πληροφοριών και μετάφραση: Βίκτωρ Καραγιάννης

Επεξεργασία κειμένου (Τ.Ν)